Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> اسیں کون ہاں؟

اسیں کون ہاں؟

January 20th, 2017

پاکستان دی وچاردھارا دی تاریخ وچ جیہڑے بیانئیے بنائے گئے ہین اوہناں مطابق مذہب پکھوںپاکستان مسلماناں دی وچاردھارا دا لشکارا ہے۔ا یس لئی جدوں پاکستان وچ وچاردھارادی لہائی دا ذکر ہوندا ہے تے گل عرب مسلماناں دے وچارواناں تیکر جا اپڑدی ہے۔ ایہہ کہیا جاندا ہے جو مسلماناں نے معتزلہ تے اشعریہ توں مگروں وچاردھارا دی کاہڈ (اجتہاد) بند کر دتی ہے تے ایسے لئی اسیں پٹھے گیڑ وچ پے گئے ہاں۔ ایس طرحاں دے دعویاں دے پچھے مفروضہ ایہہ ہے جو رہتلی تے وسیبی پکھ توں مسلمان امہ اک اکائی ہے تے انڈونیشیا توں لے کے افریقی مسلمان ملکاں تیکر اک ہی طرحاں دی وچاردھارا اسر رہی ہے۔ علامہ اقبال نے اپنے لیکچراں "تشکیل جدید الیہیات" وچ ایہو کجھ فرض کیتا ہے۔ مطلب اقبال نے ایس گل تے اپنی وچار دھارا اساری ہے جو مسلمان اک قوم ہین۔

جیس شہر لاہور وچ بیٹھ کے علامہ اقبال اپنے وچار بنا رہے سن تے مسلماناں دی گذرے زمانے دی شان دے گیت گا رہے سن اوس شہر وچ مسلمان عام طور تے تھلڑے طبقے دی ماڑی زندگی گذار رہے سن۔ مسلماناں دا وچلا طبقہ نہ ہون دے برابر سی تے شہر دی سیاسی، سماجی تے معاشی زندگی تے ہندوواں دا راج سی۔ دلچسپ گل ایہہ ہے جو انگریز دے آون توں پہلاں وی شہر نوں ہندو ہی چلاندے سن۔ شہر وچ تھوڑے جیہے فارسی بولن والے حاکم میل دے لوک سن تے باقی ساری خلقت نوں "جولاہیا" کہیا جاندا سی۔

پنجاب اتے شمال توں آون والے دھاڑویاں نے ست سو سال حکومت کیتی پر مسلماناں دے مندے حال ہی رہے۔ انگریزاں دی کیتی کسے مردم شماری نوں چک کے ویکھ لوو پتہ لگدا ہے جو پنڈاں تھاواں وچ مسلمان جاگیردار سن تے واہک ، وچلا میل کوئی نہیں سی۔ شہراں وچ وی بہتے مسلمان کمیاں دا کم کردے سن۔ ایس توں ایہہ نتیجہ کڈھیا جا سکدا ہے جو پنجاب وچ مذہب بدلی واہکاں تے شہراں دیاں کمیاں وچ ہوئی سی جیہڑے تھلڑیاں ذاتاں دے سن۔ شہراں دے وچلے تے اتلے میل دے ہندوواں نے اپنا مذہب نہیں سی بدلیا۔ ایہو وجہ سی جو مسلماناں دے دور وچ وی شہراں دے کاروباراں تے ہور کاراں ویہاراں تے ہندوواں دا غلبہ سی۔

تھلڑیاں ذاتاں دے لوکاں نے اسلام تے قبول لیا سی پر اوہناں نوں ایہہ کرکے کجھ لبھیا نہیں سی۔ اوہناں دے حال پہلے وانگ ہی مندے رہے۔ باہر توں آون والے نو مسلماں یا دینداراں نوں گھٹیا ہی سمجھدے سن تے اوہناں نال انج ہی ورتدے سن جیویں اچی ذات دے ہندو کردے سن۔ تغلق دور دے مشہور تاریخ دان ضیاالدین نے فتوی جہانداری وچ مسلماناں وچ ذاتاں دا ذکر کردے ہوئے لکھیا ہے جو نومسلم گھٹیا درجے دے انسان ہوندے ہین۔ ایس طرحاں دی سوچ دی جو وی وجہ سی ایہہ حقیقت ہے جو ونڈ توں پہلاں مسلماناں دے حال بڑے مندے سن۔ ہن سوال پیدا ہوندا ہے جو کیہہ اج دے مسلمان اپنی پچھان اوہناں ماڑے لوکاں وچ لبھن یا اوہناں مسلمان حاکماں وچ جنہاں اوہناں نوں گھٹیا جانیا۔

اج وی کئی ترقی پسند وچاروان ایہہ کہندے ہین جو مسلماناں نے معتزلہ توں مگروں نویں وچار دھارا دی اساری نہیں کیتی۔ معتزلہ وچار دھارا بغداد تے اوس دے آل دوالے دے علاقیاں وچ پر پھلت ہوئی تے اگے جاکے عرباں دی وچاردھارا دا حصہ بنی۔ کیہہ نکھیڑے دی پدھر تے ہندوستان دیاں تھلڑیاں ذاتاں دے مسلماناں نوں معتزلہ دے چوکھٹے وچ رکھ کے ویکھیا جا سکدا ہے؟ یا ایہہ جو ہندوستان دے مسلماناں دی وچار دھارا دا اک اپنا راہ سی جنہوں ایتھوں دے ہی سوجھواناں راہیں سمجھیا جا سکدا ہے؟ جے انج ہے تے پھیر پنجاب دی وچار دھارا دے ودھا نوں بابا فرید توں لے کے خواجہ فرید جیہے سوجھواناں دے حوالے نال تے سندھ وچ شاہ عبدالطیف بھٹائی تے سچل سرمست جیہے وچارواناں دے حوالے نال ویکھیا جاوے گا۔

ایسے مسئلے نوں عیسائیت یا بدھ مت دے حوالیاں نال وی ویکھیا جا سکدا ہے۔ کیہہ لہندے دے ملک ایس لئی اگے ودھ گئے جو عیسائیت دے اندر نویاں کاہڈاں ہویاں؟ پاپائے روم دی وچاردھارا اج وی اوہو ہے جو صدیاں پہلے سی۔ ایہہ کہیا جاندا ہے جو مارٹن لوتھر نے عیسائیت وچ جو کاہڈ کڈھی اوس نال لہندے یورپ وچ صنعتی انقلاب تے سرمایہ داری نوں مدد ملی۔ پر سوال پیدا ہوندا ہے جو لوتھر دی ایہو کاہڈ لاطینی امریکہ یا دوجیاں علاقیاں وچ کیوں انقلاب نہ لیا سکی؟ کیہہ چین تے جاپان ایس لئی ترقی کر رہے ہین جو بدھ مت تے شنتو مذہب اندر نویاں کاہڈاں ہویاں نیں؟ ظاہر گل ہے جو اہناں ملکاں وچ جاگیرداری دا مکا تے صنعتی انقلاب تبدیلی دی وجہ بن رہے ہین۔

اتے جو کہیا گیا ہے اوس نوں مکھ رکھدیاں ایہہ کہیا جا سکدا ہے جو اپنے مسلیاں دیاں جڑاں اپنی تاریخ وچ لبھنیاں چاہیدیاں نیں ۔ ایتھے اپنی توں مطلب ہندوستان دے تھلڑے میل دے مسلماناں دی تاریخ ہے۔ باہر توں آئے حکمراناں نے اپنیاں لوڑاں موجب تاریخ لکھوائی۔ المیہ ایہہ ہے جو سانوں ایہو تاریخ وراثت وچ ملی ہے۔ حکمراناں دی ایہو جیہی تاریخ گھڑن دا نتیجہ ہے جو مشرقی بنگال دے مسلماناں دی حقیقی تاریخ نوں بھل کے اوہناں اتے زبان تے مذہب دا ایہو جیہیا نظام نافذ کرن دی کوشش کیتی گئی جیہڑا انصاف والا نہیں سی۔ ایہو وجہ ہے جو اوہ پاکستان توں وکھ ہو گئے۔ اج دے پاکستان اندر قومیتاں دی اپنی اپنی رہتل تے وچاردھارا ہے جیس نوں گوہ نال ویکھن دی لوڑ ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels