Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> جیون دی وار: ’’ اوکھی گھاٹی، مشکل پینڈے عشق دیاں اسواراں دے ‘‘ لڑی3

جیون دی وار: ’’ اوکھی گھاٹی، مشکل پینڈے عشق دیاں اسواراں دے ‘‘ لڑی3

پروفیسر عزیزالدین احمد
January 16th, 2017
5 / 5 (1 Votes)

ووٹ دا حق لین لئی اک صدی لمیری جدو جہداں
ہر بالغ انسان نوں ووٹ دا حق دینا جمہوی نظام دی نینہہ ہے۔پر ا یس حق نوں حاصل کرن لئی لو کائی نوں کئی لڑائیاں لڑنیاں پئیاں۔کئی لوک لہراں نوں شکستاں وی ہو ئیاں،پر لوک مایوس ہو کے بیہہ نہیں گئے۔تاریخ دا پہیہ اگے ول چلدا رہیا، کدی ہولے ہولے تے کدی تیز۔ برطانیہ دی ر ہتل وچ 19 ویں صدی دے نال ہی د و تبدیلیاں ہولے ہولے آون لگ پئیاں سن۔انقلاب فرانس (1789) دے مگروں یورپ دے لوکاں وچ ایہہ سوچ آ گئی سی جے اوہ ہمت کرن تے فرانسیسیاں وانگر حکومت چلاون وچ حصہ دار بن سکدے ہن۔ دوجی تبدیلی صنعتی انقلاب نے پیدا کیتی۔ جنہاں شہراں وچ انڈسٹری ترقی کیتی اونہاں وچ ہزاراں مزدوراں دا کٹھ ہو گیا۔ ایس اکٹھ نے مزدور پرت اندر اپنی طاقت دا احساس پیدا کردتا۔ ایہہ خیال پیدا ہویا جے ایہہ سارے رل کے زور لگاون تے سماج دیاں دوجیاں پرتاں وانگر ریاستی اقتدار وچ اپنا حصہ لے سکدے ہن۔
مانچسٹر شہر وچ سب توں پہلاں انہاں لوکاں دے اکٹھ شروع ہوئے،تے بے زمینیاں، بے ملکیتیاں لئی ووٹ دی منگ بڑی گھن گرج نال کیتی جاون لگی۔اٹھارویں صدی دے شروع وچ مانچسٹر اک وڈ ا پنڈ سی جس دی کل آبادی دس ہزار سی۔سو سال دے اندر ایس شہر وچ ٹیکسٹائل انڈسٹری پھیلن دے نال اینے کو مزدور آگئے جے ایس دی آبادی دگنی ہوگئی۔1851 تیکر ودھدیاں، ودھدیاں ایہہ آبادی چار لکھ ہوگئی۔ سب توں وادھو گنتری مزدوراں دی سی تے فیر دوجے نوکری پیشہ لوک،بیوپاری تے دکاندارآندے سن۔مانچسٹر نوں برطانیہ وچ ’’د نیا دی ورکشاپ ‘‘ دا ناں دتا جا رہیا سی۔
بر طا نیہ دی رہتل وچ تے مڈھلی تبدیلی آگئی پر سیاسی نظام پرانا ہی چلدا ر ہیا۔ عام آدمی نوں ملک دی اسمبلی یعنی ہا ؤس آف کامنز دیاں چوناں وچ ووٹ پاون دا حق حاصل نہیں سی۔ایہہ حق صرف انہاں نوں سی جنہاں کول شہر یا پنڈ وچ جداداں ہوندیاں سن۔ ایسدے نتیجے وچ نواں نظام منگن والیاں تے پرانا نظام چلاون والیاں وچ ٹاکرا ہونا ہی سی۔
پیٹر لو دا قتلام :مانچسٹر شہر وچ سن1800 شروع ہوون نال ہی ہلچل شروع ہو گئی سی۔ایہہ ہلچل 1819 وچ اک لوک لہر وچ بدل گئی۔مزدور سڑکاں تے نکل آئے تے ووٹ دا حق منگن لگ پئے۔ہوندیا ں ہوندیاں16 اگست دا دیہاڑ آگیا۔ہزاراں مزدور اں جلوس کڈہیا تے اک رڑے تے جسدا ناں سینٹ پیٹرلو فیلڈ سی کٹھے ہو گئے۔ایہہ لوک پر امن سن تے کسے کول وی کوئی ہتھیار نہیں سی۔ انہاں دی مڈھلی منگ ایہہ سی جے ہر بالغ شہری نوں ووٹ پاون دا حق دتا جاوے۔ایہہ اجیہی منگ سی جس تے اج ساری دنیا دا اتفاق ہے۔ پر اودوں بر طانیہ ہ دی اشرافیہ ایہہ حق منگن آلیاں نوں باغی آکھدی سی۔
اینہاں دی دوجی منگ ایہہ سی جے برطانیہ وچ باہرلے ملکاں توں کنک منگواون اْتے پابندی ختم کیتی جاوے تانجے کنک دا مل گھٹے ۔ایہہ پابندی وڈیاں زمینداراں اپنی کھٹی ودھاون لئی لگوائی سی تے ایسدے نتیجے وچ روٹی مہنگی ہو گئی سی۔
گورنمنٹ نے پہلاں تے زمینداراں ولوں بھیجے گئے گھڑ سواراں دے بل تے جلوس وچ موجود لیڈراں نوں پھڑن تے جلوس نوں تتر بتتر کرن دا جتن کیتا،پر لوکی پھیر وی کھڑے رہے تے تقریراں ہوندیاں رہیاں۔ سرکار آخر فوج دا گھڑ سوار دستہ منگوایا جس تلواراں کڈھ کے پر امن لوکاں تے گھوڑے چاہڑ دتے۔گیارہ لوک مارے گئے تے سینکڑے پھٹر ہوئے۔ایس واقعے نوں تاریخ دیاں کتا باں وچ’’ پیٹرلو دا قتلام ‘‘ آکھیا جاندا ہے۔
ایس قتلام دے نتیجے وچ احتجاج تے رک گئے جیہڑے اج انسان دا اک بنیادی حق منے جاندے ہن، پر بڑ بڑ فیر وی نہ مکی۔
لوکاں دا منہ بند کرن لئی 1832 وچ حکومت نے ’’ ریفارم ایکٹ ‘‘ دا اعلان کیتا۔ایس نال ووٹراں دی گنتری 5 لکھ توں ودھ کے اٹھ لکھ تیرہ ہزار(8,13,000) ہوگئی۔پر نویں ووٹر اوہو سن جنہاں دے کول جداداں سن۔بے زمینے ، بے ملکیتے تے فیر وی ووٹ دیون دے قابل نہیں سمجھے گئے۔
ریفارم ایکٹ دے پاس ہوون دے مگروں برطانیہ وچ فیر شور شرابہ جاری رہیا جسدے نتیجے وچ ’’ٹوری پارٹی ‘‘ چوناں ہار گئی۔ ایکٹ وچ تبدیلی کرن دی مانگ کرنوالی ’’ وگز‘‘(Whigs) پارٹی جت گئی۔ ایس پارٹی دی سرکار نے ’’ہاؤس آف کامنز ‘‘ توں نواں ریفارم بل پاس کرا لیا ۔ پر ایس نوں ’’ہاؤس آف لارڈز‘‘ وچ پاس نہ کرا سکی ۔ ووٹ پاون لئی جداداں دی شرط قائم رہی۔
ایسدا نتیجہ ایہہ نکلیا جے پر امن مظاہریاں دی جگہ توڑ پھوڑ ہون لگ پئی۔
جس دن نویں’’ ریفارم ایکٹ ‘‘ نوں رد کیتا گیا، اوسے شام ڈربی شہر وچ لوکاں جیل بھن دتی۔ ایتھے وی ’’باستیل ‘‘ جیل وا نگر بندی وان چھڈا دتے گئے۔برسٹل شہر تے ’’باغیاں ‘‘ تن دیہاڑ تیکر سرکار نوں بے دخل کر کے اپنا قبضہ رکھیا ۔ڈورسیٹ ، لیسٹر تے سمرسیٹ وچ وی ہنگامے ہوئے۔
ووٹ لئی جداداں دی شرط جدوں پارلیمنٹ دے راہیں مکاون دی امید نہ رہی تے بے زمینیاں، بے ملکیتیاں ’’ چارٹسٹ پارٹی‘‘ بناون دا اعلان کیتا ۔
’’چارٹسٹ ‘‘تحریک مزدور طبقے نے اپنے حقوق حاصل کرن لئی بنائی سی تے ایسدی اک منگ ووٹ دا حق وی سی ۔ پارٹی ایہہ حق ایجی ٹیشن دی سیاست دے راہیں حاصل کرنا چاہندی سی۔ ایہہ پارٹی1837 توں1850 تیکر کم کردی رہی۔ایس پارٹی نے جیہڑیاں منگاں کیتیاں اونہاں وچوں چونیاں منگاں ایہہ سن،
سارے بالغ مرداں لئی ووٹ ، پارلیمنٹ دے ممبراں لئی تنخواہاں ،ہرحلقے وچ اکو گنتری دے ووٹر، سیکریٹ بیلٹ، پارلیمنٹ دا رکن ہوون لئی جداداں دی شرط دا خاتمہ اتے ورہے دے ورہے چوناں۔
 انہاں وچوں کئی منگاں اج جمہوری سسٹم د احصہ بن گئیاں ہن۔ پر جدوں پیش کیتیاں گئیاں اودوں انہاں نوں ’’ باغیانہ خیالات ‘‘ دا ناں دے کے رد کردتا گیا ۔ اجے ’’چارٹسٹ ‘‘ تحریک اینی کو سو جھوان نہیں سی ہوئی جے عورتاں لئی ووٹ دی منگ وی کردی۔
ووٹ دا حق ہر کسے نوں دیون دے خلاف جو دلیلاں دتیاں جاندیاں سن اوہ ایہہ سن۔برطانیہ تے امریکہ دو ہاں ملکاں وچ ایہہ کیہا جاندا سی جے دھرتی دی محبت صرف اوس آدمی وچ ہوندی ہے جس دی اپنی بھویں ہوئے یا جداد ہوئے ۔ جس کول دوہناں وچوں کوئی شے وی نہیں اوس دا کوئی بھروسہ وی نہیں۔ اوہ جدوں چاہوے لیڑے جھاڑ کے کسے ہور ملک نوں جا سکدا ہے۔
ایہہ وی کہندے سن جے ملک وچ اکثریت تے غریباں تے نمانیاں دی ہے جیہڑے چار اکھر وی نہیں پڑھ سکدے۔ اینہاں نوں ووٹ دا حق دیون دا مطلب ملک دا تے قوم دا بیڑہ غرق کرنا ہے۔ جنہاں دی تعلیم اکا ہی نہیں یا بہت گھٹ ہے اوہ چوناں وچ وی اپنے جیہاں ہی نوں ووٹ پاون گے۔انہاں دے نمائندیاں نوں نہ تے گل کرنی آوندی ہے تے نہ اوہ ملک لئی چنگیاں پالیسیاں بناسکن گے۔
چارٹسٹ تحریک ریاستی جبر دا نشانہ بنی ۔ لیڈر پھڑے گئے ، کئیا ں نوں تے کئی کئی سال دی قید ہوئی۔تحریک1850 تیکر ختم ہوگئی, پر اوس دے پیش کیتے گئے کئی سارے ’’باغیانہ مطالبات ‘‘ نوں اج تسلیم کر لیا گئیا ہے۔ پارٹی تے مک گئی پر اوسدے پروگرام دا بڑ ا حصہ آخر کار منیا گئیا۔
 Link of Part 2
http://www.wichaar.com/news/119/ARTICLE/32084/2017-01-08.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels