Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> جیون دی وار:دو اکھر سیانیاں تے متاں دیون و ا لیاں دے ناں(لڑی2)

جیون دی وار:دو اکھر سیانیاں تے متاں دیون و ا لیاں دے ناں(لڑی2)

پروفیسر عزیز الدین
January 8th, 2017

جیون دے پینڈے وچ جیہڑیاں اوکھیاں لڑائیاں لڑنیاں پئیاں اونہاں وچوں اک لڑائی بادشاہی نظام دی جا تے جمہوری نظام لیاون دی لڑائی سی۔بادشاہی نظام دے اندر سماج نوں دو پرتاں وچ ونڈ دتا گیا سی۔ اوچی پرت وچ بادشاہ تے اوسدے درباری ، صوبیدار، منصب دار، کاؤنٹ ، ڈیوک تے جاگیردار سن۔ہیٹھلی پرت وچ عام لوکائی سی جیسدے وچ کسان ، مزارع ، دستکار تے چھوٹا مو ٹا کارویہار کرن والے سن۔
بادشاہ نوں ظل ا ﷲ یا رب دا سایہ آکھدے سن۔یورپ وچ سمجھیا جاندا سی جے بادشاہ نوں رب نے مقرر کیتا ہوندا اے تے ایس دی مخالفت کرنا گناہ اے۔بادشاہ مقدس ہے، جہیڑے بیمار نوں ہتھ لگاوے اوہ ٹھیک ہوجاندا ہے۔جو حکم بادشاہ دیوے اوہ قانون سی۔اگر دل کرے تے قاتل نوں چھڈ دیوے تے بیگناہ نوں پھائے چاڑھ دیوے ۔ کسے قاضی یا پادری نوں اوسدی پچھ پرتیت دی اجازت نہیں سی ۔ کہندے سن بادشاہ رب اگے جواب دہ ہے ، عام لوکاں اگے نہیں ۔
’’العوام کلا نعام‘‘ دے اکھان دا پنجابی وچ مطلب ایہہ ہے جے لوک تے بھیڈ بکریاں ہوندے نیں۔ ایہ سمجھیا جاندا سی جے لوکائی دا حق کوئی نہیں ہوندا۔ پر جے بادشاہ چاہے تے بخشیش دے طور تے کھوہ کھدوا دیوے یا پل بنوا دیوے ، یا جے چاہے تے قحط پیون تے ٹیکس معاف کر دیوے ، تے جے نہ چاہوے تے کوئی ایسدا مطالبہ کرن دا حق نہیں رکھدا۔
بادشاہی نظام دے خلاف دنیا بھر وچ کئی بغاوتاں ہوئیاں پر ا نہاں نوں شاہی فوجا ں دبا دتا۔ بغاوت کرن والیاں دے آگوواں نوں ایسیاں سزاوں دتیاں گیئیاں جنہاں دا مقصد خوف پیدا کرنا سی ۔ جیوندے بندیاں دیاں کھلاں لاہیاں گءئیاں، کتیاں اگے پیٹ پاڑ کے سٹیا گیا ،انے کھوہاں وچ جنہاں وچ پانی سک گیا ہوندا سی سٹوا دتا گیا، شاہی کوٹاں اندر بنے بندی خانیاں وچ جتھے نہ روشنی ہوندی سی نہ ہوا آوندی سی بند کیتا گیا249 یا ٹارچر لئی بنائی گئی مشین دے نال اک اک کرکے انہاں دیاں باہنواں تے لتاں کھچ کے توڑیاں گئیاں۔
سیانیاں تے متاں دیون والیاں آکھیا ’’لوکو بادشاہ بڑا تگڑا ہے ۔ تہاڈی نابری بادشاہ دا کجھ نہیں بگاڑ سکدی۔ دڑ وٹ کے جیون گذارو تے بیویاں بچیاں ول دھیان کرو‘‘
پر نابری دی چننگ بھانبڑوانگ بلدی رہی ،بغاوتاں ہونیدیاں رہیاں۔
سن 1789 دا انقلاب فرانس ایسے بادشاہی نظام دے خلاف سی۔ نکو نک ہوئی لوکائی نے اپنے اکٹھ دی طاقت دے نال بادشاہی نظام ختم کر دتا۔نابراں فرانس دے مشہور بندی خانے تے ٹارچر سینٹر ’’ بیستیل‘‘ دے بوہے بھن دتے ۔ قیدی چھڈ دتے ،جاگیر داری نظام دے خاتمے د ا اعلان کردتا تے ہا ریاں وچ بھویں ونڈ دتی۔ ایسدے مگروں اونہاں ملک اندر چونا ں دا اعلان کیتا۔ لوکاں دے چنے ہوئے نمائندیاں دی پارلیمنٹ بنا دتی گئی جس پہلی واری ملک دا آئین بنایا ۔پارلیمنٹ نے ’’ڈیکلیریشن آف دی رائٹس آف مین اینڈ دی سٹیزن ‘‘دا اعلان کیتا۔ جیہدے وچ ساری لوکائی دے آزاد ہوون دی گارنٹی دتی گئی تے اوس دے حقوق دی راکھی لئی قانون بنائے گئے ۔ سارے لو کاں لئی اکو قانون بنایا گیا، تے قانون اگے نہ کوئی اونچ رہی نہ کوئی نیچ۔
انقلاب فرانس یورپ وچ بادشاہتاں مکاون تے جمہوری بندوبست لیاون ول پہلا قدم ہے ۔ کئی لوک ایتھینز دے نظام نوں جمہوریت آکھدے نیں پر ایتھنز وچ ووٹ دیون دا حق نہ تے زنا نیاں نوں دتا گیا سی، نہ غلاماں نوں ۔ آبادی دا ایک چو تھائی حصہ ہی ووٹ پا سکدا سی۔
انقلاب فرانس نے سارے یورپ وچ تھر تھلی پا دتی۔ باد شاہواں دے سنگھاسن ڈولن لگ پئے ۔شاعراں ایس بارے انقلاب تے نظماں لکھیاں۔ انگریز شاعر ورڈزورتھ دی ودھائی نے دھماں پا دتیاں، بائرن نے یونان دی ترک ایمپائر تو ں آزادی لئی شاعری کیتی، شیلے نے بادشاہی نظام خلاف نظماں لکھیاں تے بغاوت دے پیغام لکھ کے کچ دیاں بوتلاں وچ پائے اتے سمندر وچ روڑھ دتے ۔ جے کدی کسے نہ کسے ملک دے بنے لگن گے تے لوک انہاں نوں پڑھ کے بادشاہت دے خلاف بغاوت کرن گے۔
ُ پر انقلاب فرانس دا اک ہور انگ وی سی ۔ بادشاہ تے ملکہ قتل کر دتے گئے۔ہزاراں درباریاں، منصب داراں تے جاگیردار ں نوں مارن لئی جلاد گھٹ گئے تے ’’ گلوٹین ‘‘ ناں دی مشین ایجاد ہوئی جیہدے نال اکو جلاد فٹا فٹ سیکڑیاں دے گل کٹ سکدا سی۔ پر گل ایتھے ہی نہیں مکی۔ چار ورہیاں مگروں 1793 وچ انقلابیا ں نے انقلابیاں دے گلے وڈھنے شروع کردتے۔ ایتھوں انقلاب دہشت گردی وچ بدلن لگ پیا۔ ایک سال دے اندر اندر سو لہ ہزار توں ودھ ’’انقلاب دشمن‘‘ ’’گلوٹین‘‘ دی نظر ہوئے ۔ ایہناں وچ ڈاکٹر گلو ٹین وی شامل سی جس سر وڈن دی ایہ مشین ایجاد کیتی سی تے جس دے ناں توں ایہ مشہہور ہوئی سی۔یورپ وچ بادشاہی نظام دے حامیاں نے اعلان کر دتا جے، ایہہ انقلاب ناکام ہو گیا ہے۔پر کیہہ ا نقلاب فرانس وااقعی ناکام ہویا ؟
حقیقت ایہہ ہے کہ انقلابی آپ تے مارے گئے پر ایس انقلاب نے یورپ وچ بادشاہتاں دے مکن دی نیہنہ رکھ دتی۔ اک دے مگروں دوسرے ملک وچ جمہوری لہر آئی،قنون دی حکمرانی تے اتفاق ہویا ۔ ملکاں دے آئین دی اک اک سطرتے غور ہویا فیر انہاں نوں چھاپ دتا گیا۔ آئین وچ لوکا ں نوں اوہ سارے حقوق دتے گئے جنہاں دا اعلان فرانس دے انقلابیاں نے ’’ڈیکلیریشن آف دی رائیٹس أف مین ‘‘ وچ کیتا سی ۔ 1o دسمبر1948 وچ یونائیٹڈ نیشنز نے جیہڑے ’’یونیور سل ڈیکلیریشن آف ہیومن رائٹس ’’ دا اعلان کیتا اوسدی اک بنیا د انقلاب فرانس دا ڈیکلیریشن وی سی۔
ورہے دے ورہے 14 جولائی دا دیہاڑ فر انس وچ ’’بیستیل ڈے‘‘ دے طور منایا جاندا ہے جدوں جیل بھنی گئی سی ۔ایہہ وی ودھائی ہے انقلاب فرانس لئی۔
انقلاب فرانس نے جمہوری نظام دی نینہہ دی پہلی اٹ تے رکھ دتی پر اگلی اٹ رکھن لئی وی لوکائی نوں کٹھن جنگ لڑنی پئی ۔ اگلی اوکھی گھاٹی ہر آدمی نوں ووٹ دا حق دوانا سی جس دے بغیر جمہور یت دا سوچیا وی نہیں جا سکدا ۔ برطانیہ وچ ا یس حق نوں حاصل کرن وچ سو سال لگے ۔انیہویں صدی دے مشہور انگریز شاعر ایلفریڈ لارڈ ٹینیسن دی اک نظم ہے جس دا سرنانواں ہے ’’یو آسک می وائی؟ ‘‘۔ ایس نظم وچ سوہنے طریقے دے نال اوس نے برطانیہ نال محبت کرن دی وجہ دسی ہے۔ ٹینیسن دے موجب اک وجہ ایہہ ہے جے برطانیہ وچ جمہوری نظام آہستہ آہستہ پھیلیاہ ہے ۔ بڑے سلیقے دے نال اک مثال دے مگروں دوجی مثال قائم ہوئی ہے ۔ پر شاعر دی ایہہ گل حقیقت دے خلاف ہے۔
برطانیہ دے وچ جمہوری نظام امن سکون تے سلیقے دے نال نہیں آیا ۔ ووٹ دا حق لین لئی عام لوکاں نو ں ریاستی تشدد دا سامنا کرنا پیا ، جیلاں بھگتنیاں پئیاں، ووٹ دا حق منگن والیاں تے پلس تے فوج نے گھوڑے چاہڑے ، کئی لوکاں جان دتی۔ ووٹ دا حق منگن والیاں عوررتاں نوں ہتھ کڑیاں لگیاں ۔ ایہ سارا کجھ کرن دے مگروں اج وی جیہڑی جمہوریت ملی ہے اوہ نا مکمل ہے ۔ ایہ مایوسی دی وجہ نہیں بننی چاہدی ۔ کیوں جے جیون دے سفر وچ پینڈا کدی نہیں مکدا۔ ووٹ دا حق لین دی جدو جہد دوران ایسے دور وی آئے جدوں اینج لگدا سی جیویں تاریخ دا پہیہ کسے ڈوہنگے کھوبے وچ پھس گیا ہے تے جناں وی زور لاؤ ایس نکلنا کوئی نہیں ۔جوان بڈھے ہوگئے ، جیہڑے پہاڑ ڈھاون نکلے سن اوہ ہلن جوگے نہ رہے ۔ پر چننگ فیر وی نہ مکی۔کئی مورچے ْ ڈھٹھ گئے پر جنگ جاری رہی تے آخر کامیاب ہوئی ۔ سیانیاں تے متاں دیون والیاں دی اک واری فیر ہار ہوئی۔جیون دی وار
دی کہانی دا ایہہ حصہ اگلی قسط وچ
 Link of Part 1
http://www.wichaar.com/news/119/ARTICLE/32038/2017-01-02.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels