Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> ’’انقلابی جدوجہداں‘‘ دی اْچی لاٹ:غلام رسول۔مہاتڑ براہمن جھیڑے۔۔۔لکھاری پروفیسر صلاح الدین

’’انقلابی جدوجہداں‘‘ دی اْچی لاٹ:غلام رسول۔مہاتڑ براہمن جھیڑے۔۔۔لکھاری پروفیسر صلاح الدین

ترجمہ رفاقت کھوکر
December 27th, 2016
4 / 5 (2 Votes)

ضلع حافظ آباد دا اک پنڈ سوئیاں والہ ،نہرقادر بلوکی لنک دے اُتے ، ایہہ نہر 1965 وچ بنی سی۔ نہر لوئیر چناب توں نکلن والا ایہہ اک راجباہ وی اس پنڈ نوں دو حصیاں وچ ونڈدا ہویا ایتھوں لنگدا ہے۔اس پنڈ دی زمین دا ملک چٹھہ برادری توں تعلق ہے اتے آسے پاسے دے بہوں سارے پنڈوی ایسے برادری دے زمینداراں دی ملکیتاں۔ ایتھے غیر زمینداراں وچ محنت کش(ہتھی کم کرن والے،دستکار) برادریاں ماچھی، نائی، موچی، لوہار، ترکھان تے مسلم شیخ رہندے نیں۔ مشرقی پنجاب توں آئے ہوئے پناہ گزیناں دی وڈی گنتری وی ایتھے رہندی ہے جیہڑے سارے غیر زمیندار تے محنت کش نیں۔
1951وچ کمیونسٹ پارٹی آف پاکستان تے ایس دی جمہوری سیاست کرن والی آزاد پاکستان پارٹی ملک وچ متحرک سی۔ اس ویلے محمود علی قصوری مرحوم انہاں دے وڈے آگو سن۔ اس پارٹی دا اک کارکن ڈاکٹر عبدالرشید سیالکوٹ توں آکے ایتھے رسن لگا تے نال ڈاکٹری دی پریکٹس کرن لگ گیا۔ اوہنے پنڈ دے محنت کشاں نال رل کے ایتھے کھبے پکھ دے نظریاں دا نیہہ پتھر رکھیا اتے ہتھی محنت کرن والیاں نوں سیاستاں دا سبق پڑھایا۔ انہاں دناں وچ پنجاب وچ بلدیاتی الیکشن دا اعلان ہویا۔ آزاد پاکستان پارٹی نے انہاں چوناں وچ حصہ لتا تے اپنے کارکن کھلارے۔
اس فیصلے دے تحت حافظ آباد دے کئی پنڈاں توں کارکن الیکشناں وچ کھلارے گئے۔ اقبال کامریڈ، علی محمد چٹھہ، ماسٹر نذیر احمد، سلطان، پیرارشاد شاہ، ہادی حسین شاہ تے ہور وی کئی دوجے سوجھون اس مہم دے آگو سن۔ سوئیاں والہ تے تھانہ ونیکے وچ غلام رسول اس تحریک دے آگو بنے۔ سارے کارکناں نے ایہہ فیصلہ کیتا کہ غلام رسول ضلع کونسل دی سیٹ تے پارٹی دے امیدوار ہون گے۔ انہاں نے آپدے کاغذات نامزدگی جمع کروا دتے۔اوہ تے مہاتڑ سی پر دوجے اُمیدواراں وچ محمد اشرف چٹھہ، خوشی محمدتارڑ تے نذیر احمد تارڑزمینداراں وچوں سن۔ ’’برہمن‘‘پہاتڑاں تے شودراں نوں کنج برداشت کر سکدے سن بھلا۔سوئیاں والے توں اک کامے دے الیکشن وچ کھلون توں سوئیاں والہ تے آسے پاسے دے پنڈاں دی چٹھہ برادری دے وڈکیاں نوں کن ہو گئے۔
ایہناں دا آکھنا سی پئی ہن (محنت کش) ذاتاں وی الیکشن وچ کھلون گیاں تاں ایہہ زمینداراں لئی بہوں بے عزتی دی گل ہے۔ انہاں غلام رسول نوں الیکشن توں دستبرداریاں لئی آکھوایا۔ جداں اوہ نہ منیا تے اس نوں چوناں توں باہر کڈہن لئی ایکا کرلیا تے فرق فرق ترکیباں لاون لگے۔ انہاں نے پہلے تے اس دی تاریخ پیدائش کڈھوائی تانجے اس نوں قنونی مر دیندے ہوئے نااہل قرار کروایا جاسکے۔ پر اس دی عمر پوری نکلی فیر ساری برادری نے مل کے اس تے پریشر پانا شروع کردتا۔ غلام رسول تے اس دا بھرا اک زمیندار دے مزارع سن۔ جاگیرداراں رل کے اْس زمیندار نوںآکھیا پئی ’’گامے‘‘ نوں زمین توں بے دخل کردے۔ زمیندار غلام رسول نال ہمدردی رکھدا سی پر برادری ہتھوں مجبور سی۔ اوس غلام رسول نوں آکھیا کہ اوہ کھرلیاں تے مال ڈنگر زمین توں باہر لے جائے۔غلام رسول ایہہ سب کیتا پر چوناں وچ کھلوتا رہیا۔ فیر سارے زمینداراں نے اس دا بائیکاٹ کروادتا۔ کوئی وی محنت کش کھل کھلا کے انہاں دا کم نہیں کرسکدا سی۔پر لک لکاکے کامے رات نوں غلام رسول نوں ملدے سن۔ نائی رات نوں آکے انہاں دے وال بنا جاندے تے باقی دوجے کم وی کر دیندے سی۔ فیر زمینداراں نے پنجائت لوائی تے وڈے زمیندار نوں آکھیا کہ غلام رسول تے اس دے خاندان نوں گھرتوں کڈھ دتا جائے۔ غلام رسول زمینداراں دی دھڑوائی (فصل دا ناپ تول) کردا سی تے اس دا زمینداراں ولے کجھ ایڈوانس وی سی۔ زمیندار آکھیا پئی پہلاں ایس دی رقم ادا کیتی جائے۔ زمیندار ایہہ رقم ادا نہ کرسکے تے اینج غلام رسول پنڈ توں باہر ہون توں بچ گیا۔چیتے رہوئے پئی اس ویلے محنت کشاں دے آپدے گھر نہیں ہوندے سن۔
اس ساری مہم دے دوران تیجا وڈا اُمیدوار کیونجے تارڑ سی اوہ غلام رسول دی حوصلہ افزائیاں کردا سی کیونجے اوہ جاندا سی پئی غلام رسول چٹھیاں دے پنڈاں ووٹ توں ووٹ توڑے گا تے اینج ایہدا فیدہ ہوے گا۔ غلام رسول دے قریبی حمائتی نذیر تے پریشر پایا گیا جیہڑا الیکشن دے دن اس دی حمائت توں دستبردار ہوگیا۔ زمینداراں دی موقع پرستی دی اک ہور مثال دوجے حلقے وچ پیش آئی جدوں آزاد پارٹی دا اک زمیندار اُمیدوار برادری دے پریشر تے الیکشن توں دستبردار ہوگیا۔ اس موقع پرستی نوں بیان کردے ہوئے محمود علی قصوری (مرحوم) آکھیا پئی ’’جٹ جناں وی سونے دا کیوں نہ ہوئے اوہدا کوئی نہ کوئی حصہ پتل دا ہوندا ہی ہے‘‘۔پر ایہہ تے مذاق سی کیونجے ہر برادری وچ اجہے لوک ہوندے ہی نیں۔ غلام رسول نے سارے پریشر برداشت کیتے تے الیکشن وچ حصہ لتا۔ اس ووٹ وی لتے ، ہار گیا پر اوس دی ہار وچ ’’جت‘‘ وی رلتی سی کیونجے اوس زمینداراں تے کامیاں نوں ایہہ دس دتا سی پئی چوناں وچ ’’کامے‘‘ وی کھلو سکدے نیں اتے شودراں تے برہمناں دا اک اک ووٹ ہ ہوندا ہے۔
1968 وچ پاکستان پیپلز پارٹی دی بنیاد رکھی گئی۔ سوشلسٹ پروگرام پیش کیتے گئے۔ سوویٹ یونین امریکہ دے مقابل موجود سی۔ ویتنام وچ ہوچی منہہ امریکہ دے سامنے کھلوتا سی۔ چین دے آگو ماؤزے تنگ تیجی دنیا دے آگو سن۔ ایہہ سوشلسٹ کیمپ ساری دنیا دے کامیاں دی اُمیداں دا مرکز سی۔ پاکستان وچ جاگیرداراں تے سرمایہ داراں دے خلاف نعرہ بلند ہویا تے محنت کشاں نے اس وچ رلت کیتی تے پاکستان پیپلز پارٹی اک مقبول عام جماعت بن کے ابھری۔ حافظ آباد دے تقریباً سارے ترقی پسند ایس پارٹی دے نال کھلو گئے۔ حافظ آباد وچ پیپلز پارٹی دی قیادت سید فدا حسین شاہ (مرحوم) کررہے سن تے دیہات وچ بے شمار پرانے تے نویں کارکن کم کررہے سن۔ سوئیاں والہ پنڈ تے تھانہ ونیکے وچ غلام رسول نوں نویں ٹیک ملی۔ اوہ تے اوس ے سجن دن رات محنت کشاں نال رابطے کردے تے شہروں آئے کارکناں نال مل کے جلسے جلوس کڈدے۔ اس مہم دا اثر ہویا کیونجے لوک سمجھن لگے کہ مزار عے زمین دے ا تے مزدور کرکھانیاں دے مالک بن جا سن۔
1970 دے الیکشن وچ حافظ آباد دیاں ترے دی تریسیٹاں پیپلز پارٹی جت لیاں۔ قومی اسمبلی دا الیکشن 7 دسمبر1970 نوں ہویا سی۔ پنڈان دے کامیاں وڈی گنتری وچ اس پارٹی نوں ووٹ پائے پر چوناں توں پہلاں بہوں سارے کامے ڈرے ہوئے وی سن۔ پرغلام رسول نوں پہلاں توں جاگ لگ چکی سی۔اوس کھل کھلا کے کم کیتا۔ کھلے عام غلام رسول وگرے نڈر پارٹی دا ساتھ دین والے کارکن بہوں گھٹ سن۔ صوبائی اسمبلی دے الیکشن 17دسمبر نوں ہوئے۔ صوبائی اسمبلی دے الیکشن وچ محنت کشاں تے بہوں پریشر سی۔ انہاں توں قرآن دے حلف لتے گئے کہ اوہ جاگیردار اں دے حمائیتیاں نوں ووٹ دین۔نرے سوئیاں والے پنڈ وچ 90 ووٹاں وچوں جاگیرداراں دے اْمیدوارنوں اک ووٹ لبھا اتے پیپلز پارٹی جت گئی۔
الیکشن دے بعد مشرقی پاکستان وچ علیحدگی دی تحریک شروع ہوگئی تے فیر پاکستان تے بھارت وچ جنگ شروع ہوگئی تے بھارتی فوجاں نے مشرقی پاکستان تے قبضہ کر لیاجیہڑا بعد وچ بنگلہ دیش بن گیا۔ اس اک سال دے دوران پنڈاں دی عوام نے بہوں مصیبتاں جھلیاں۔ مزار عیاں دی بے دخلیاں ودھ گیاں۔بڑی ساری تھاواں تے کامیاں دا باہر نکلنا وی بند کردتا گیا تے محنت کشاں نوں فضلہ چھولی وچ پوان وگرے وقوعے وی پیش آئے۔کھیتاں چوں گنے لین تے مہاتڑاں خلاف پرچے وی کٹے گئے۔ اناں حالاتاں وچ محنت کشاں نوں منظم کر کے مدافعت لئی تنظیم سازی دی ابتدا ہوئی۔ اس کوشش وچ پہلے سوئیاں والے تے بعد وچ دوجے پنڈاں وچ سٹڈی سرکل ہوندے سن۔ تھانہ ونیکے وچ ایہہ کم غلام رسول کیتا۔
20 دسمبر 1970 نوں مرکز وچ تے یکم مئی1972 نوں صوبیاں وچ سیاسی حکومتاں بن گئیاں۔ پنجاب تے سندھ وچ پی پی پی نوں اقتدار مل گیا۔ غریب عوام خاص طور تے پنڈاں دے محنت کش بڑے خش ہوئے سن کیونجے ہن انہاں دے مسئلے حل ہوجان گے۔ ہن محنت کشاں دی اپنے ایم پی اے، ایم این اے دے ذریعے تھانے کچہریاں وچ وی سنوائیاں وی ہون لگ پئیاں۔ سوئیاں والے دے محنت کش ہن کھل کے غلام رسول دے نال سی۔ چینی دا ڈپو جیہڑا پہلے جاگیرداراں تے زمینداراں دے کول سی اوہ غلام رسول نوں مل گیا۔ ایم پی اے، شہر توں آن والے کارکن ا تے لہور توں آن والے کارکن سدھے غلام رسول دے کول ہی آندے سن۔ ہر اکٹھ تے جلسے دی صدارت اوہی کردا سی۔ ایہہ گل زمیندار ویکھ نہ سکدے سی۔ اوہ کھلے عام اوہدی مخالفت نہ کردے پر اندرونی طور تے اس دے سخت مخالف سن۔ پنڈ دا اک زمیندار ولائت چٹھہ اس گل تے غلام رسول دا مخالف سی کہ اک محنت کش پنڈ دی عوام دا آگو ہے تے اس دی تھانے تحصیل وچ ہر تھاں سُنی جاندی ہے۔
غلام رسول دا وڈا پتر محمد شریف محکمہ نہر وچ بیلدار سی۔ شہر توں آن والے آگو تے کارکن اس دی راہنمائی وچ سوئیاں والے اپڑدے سن تے ایہدی بہوں عزت کردے سی۔ ولائت چٹھہ نوں ایہہ انقلابی نوجوان بہوں رڑکدا سی۔ 31مارچ 1973 نوں اس نے موقع لبھ کے محمد شریف نوں کہاڑی دے وار نال قتل کردتا۔ اس قتل دی اطلاع جدوں حافظ آباد وچ پہنچی تے حافظ آباد دے انقلابی کارکن دوڑدے ہوئے پنڈ پہنچے۔ ولائت چٹھہ اپنا مال مویشی لے کے پنڈ وچوں فرار ہوگیا سی۔ اوہ نہر دے رستے غازی چک جارہا سی۔ کارکناں نے اک ٹانگے تے ایہدا پچھا کیتا تے اس نوں پھڑ یچ لتا۔کجھ پر بعدوں پلس تے دوجے لوک وی موقع تے پہنچ گئے۔ پلس نے اس نوں حراست وچ لے لیا، اتے شہر دے سارے انقلابی کارکناں نے پہلے محمد شریف دی نماز جنازہ وچ رلت کیتی فیر فیر ختم وچ وی رلت کرکے اپنے انقلابی ساتھی نوں خراج عقیدت پیش کیتا۔
غلام رسول تے اس دا خاندان اس صدمے توں بعد وی اپنے انقلابی مشن وچ گامزن رہے۔ حافظ آباد وچ تے ہور دوجی تھاواں تے’’ دیہاتی محنت کش محاذ‘‘ ورگیاں جتھے بندیاں بنیاں تگڑیاں ہون لگیاں۔انہاں دے ٹیچے ایہہ سن،
۱۔محنت کشاں دی تنظیم سازی محنت کشاں دی قیادت وچ
۲۔مزارعاں دی بے دخلیاں خلاف جدوجہد
۳۔دیہاتی محنت کشاں دے حق وچ رہائش لئی جدوجہد
۴۔دیہات وچ بیگار دا خاتمہ تے حق مزدوری لئی جدوجہد
اس ساری جدجہد وچ غلام رسول نے اپنے علاقے وچ قیادتی کردار ادا کیتا۔ اس جدوجہد وچ محنت کشاں دی تحریک نوں دوعظیم کامیابیاں لبھیاں۔ سب توں پہلا ں محنت کشاں نے اپنی تنظیم تے طاقت تے اتحاد نال بیگار دا خاتمہ کیتا تے انہاں دی محنت دا انہاں نوں معاوضہ ملن لگ گیا۔ دوجی کامیابی رہائشاں لئی تھاواں دی ملکیت دا حق سی۔پی پی پی سرکار نے قنون بنا دتے۔ پنڈاں دے رہائشی علاقے وچ قیام پذیر لوکاں دا حق ملکیت من لتا گیا۔ جہناں کول رہائش نہیں سی انہاں لئی پنج مرلے سکیم دا اجراء ہویا۔
1980ء وچ غلام رسول نے حصول روزگار لئی حافظ آباد شہر وچ رہائش کر لیتی۔ ایتھے وی اوہ ہر طرح توں ترقی پسند تحریک تے تنظیم دا حصہ رہے تے پنڈاں توں آون والے محنت کشاں نال کھلوتے رہے۔ ایم آر ڈی ہوے یافیر وطن دوست محاذ ہوے، عوامی ایکشن کمیٹی، عوامی جمہوری فورم یا عوامی ورکرز پارٹی اوہ اُنہاں دے نال نال رہے تے اج وی ایہہ تے انہاں دے پُتر پوتے، پوتیاں، نواسے، نواسیاں عوامی ورکر ز پارٹی دے نال نیں تے اس دی قیادت کررہے نیں تے محنت کشاں نوں راج کرن لئی کوشاں نیں۔
نوٹ۔غلام رسول ہوری 22اکتوبر2016نوں پورے ہو گئے سن اتے 18دسمبر نوں انہاں دی یاد وچ کامریڈاں اک پروگرام وی کیتا سی۔ایہہ گل پروفیسر صلاح الدین ہوراں دسی ہے۔ پروفیسر ہوری کھبے دی سیاستاں کریندے رہے نیں اتے پروفیسر گروپ وچ سن۔اج کل اوہ عوامی ورکرز پارٹی نال نیں۔اجہے کامیاں دی کہانیاں جوڑن بعدوں ہی اساں کھبے پکھ دی تواریخ لکھنی شروع کر سکدے ہاں۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels