Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> پنجاب دی گواچی تواریخ بارے اک کالم

پنجاب دی گواچی تواریخ بارے اک کالم

وقار سپرا
December 18th, 2016

پنجاب دی تاریخ اُتے بڑیاں کتاباں تے کالم تہاڈیاں نظراں تو گذرے ہون گے لیکن ہر چیز دے بہوں سارے پہلو ہوندے نیں ۔ ایسے طرح پنجاب دی تاریخ دے وی اک توں وادھو پکھ نیں ۔ انہاں پہلوواں وچوں کجھ پہلو تاریخ دے چکراں وچ گُم ہو گئے نیں ۔ انہاں گواچیاں دناں دی یاد ایس کالم وچ تازہ کرن دی اِک کوشش کیتی جاوے گی۔
پنجاب دی گواچی تواریخ وچوں اِک پہلو نیلی بار دے وچ ہون والی جنگ تے بعد وچوں بار دی کٹائی بارے کجھ گلاں سانجھیاں کراں گا ۔ 1849وچ پنجاب تے لہور دربار دی حکمرانیاں مکا کے انگریزاں دا قبضہ ہویا۔ راج قائم ہون توں پہلاں وی خونی جنگاں ہوئیاں اتے بعدوں وی۔ پنجاب وچ کمپنی دی باقاعدہ حکومت قائم ہون بعدوں وی تھاں تھاں تے نکی وڈی بغاوتاں ہوندیاں رہیاں۔1849توں 1880 درمیان پنڈی، اٹک، ملتان، جھنگ،سیالکوٹ اتے لہور وچ ہی نہیں سگوں بار دے علاقیاں وچ وی اجہیاں لڑائیاں بارے جانن لئی تہانوں ڈھولیاں،واراں توں تواریخ لبھنی پئے گی کیونجے گورے حکمراناں آپدے ریکارڈ وچ یا تے ایس بارے ذکر گول کر چھڈیا یا فیرْ ْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْْحقائقاں نوں تڑوڑ مڑوڑ دتا۔ وسطی پنجاب وچ جھامرہ ریاست ہوندی سی اتے اُس دور وچ اتھوں دے نواب دا ناں رائے احمد خان کھرل سی۔17 ویں صدی دے اخیری دہاکیاں وچ جمے کھرل ہوراں رنجیت سنگھ دا ویلہ وی ویکھیا اتے انگریز ویلے وی اوہ آپدی تھاواں دی راکھی پاروں لڑدا ہویا ماریا گیا ۔ اوس نے جنگل دے وچ موجود ساریاں قبیلیاں نوں اکٹھیاں کیتا تے مشترکہ فوج بنا کے بڑی بہادری نال انگریزاں دی بقایا جات دا مقابلہ کیتا۔انگریز تے1803 توں دلی تے قابض سن پر دکھاوے لئی مرزا اینڈ مغل کمپنی نوں رکھیا ہویا سی۔بہادر شاہ ظفر دا دادا تے پیو وی انگریزاں توں پنشن لیندے سن پر پنجاب تے قبضہ تیک انگریزاں نوں درشنی پہلوان دی لوڑ سی۔ایہہ لوڑ مک گئی تاں 1857 دا بہانہ بنا کے دکھاوے دے بادشاہ ظفر نوں رنگون پنشن دے کے روانہ کیتا گیا ۔پنجاب وچ لہور دربار دے ہارن توں باوجود وی کئی نواب تے سرداراں نے آپدے حقاں واسطے جنگاں کیتیاں۔اینج ہی ظفر دے بعدوں دلی وچ مرزا اینڈ مغل مکن دے باوجود وی اودھ دی نواب حضرت محل تے نیلی بار دے نواب احمد خان کھرل ورگیاں آپدی لڑائیاں جاری رکھیاں۔
انگریزی حکومت نے دلی وچ بادشاہ ظفر دے خلاف مقدمہ چلایا لیکن نال ہی نال فوجی طاقت دے ذریعہ بہوں لوکاں نوں قتل کیتا۔ ایسے طرح دے اِک معرکے دے وچ رائے احمد خان کھرل وی مارے گئے۔ گوگیرہ ایس وقت چھاؤنی سی جس دے نیڑے نواب آف جھامرہ نوں ماریا گیا اتے ایس دا سر وڈ کے سرِ عام ملاحظہ واسطے رکھیا گیا۔بعد وچ انہاں دے جان نثاراں نے سر نوں لے کے لاش دے نال دفن کر دیتا۔ نیلی بار دا اے شیر انگریزی حکومت واسطے اِک وڈا چیلنج سی اتے ایہہ کہانی خود ایس دا ثبوت۔گزیٹئیراں وچ انگریز ایس بارے نہ وی لکھے پرڈھولیاں نوں تے اوہ مکا نہیں سکدا سی۔بعدوں جو کجھ بار نال واپری اتے جنگلاں دے جنگل وڈے گئے اوہ ایس دا ثبوت پئی انہاں کھرل ہوراں نوں کیوں یاد نہ رکھیا۔پر اساں کون ہاں؟ انگریز دے پچھلگ یاکھرل نوں یاد رکھن والے، فیصلہ آپوں کرو۔
انگریزی حکومت نوں برطانیہ وچ گھریلو استعمال دیاں چیزاں تے سستے خام مال دی ضرورت صنعتی انقلاب توں بعد شروع ہوئی ۔ لنکا شائر ، مانچسٹر تے دوجے صنعتی زوناں دے پھیلن نال مانگ وی وددی گئی۔ امریکہ وچ جنگ آزادیاں(1775-83)پاروں برطانیہ جنگ ہار کے خالی ہتھ واپس آیا تے اینو اِک نواں مضبوط علاقہ چاہیدا سی جتھوں سستی کپاہ مل سکے۔پر دوجے پاسے نپولین آگیا اتے اوہ1821 وچ مریا تے انگریزاں دا ساہ سدھاہویا۔پر ایس وقفہ وچ پنجاب وچ اک تگڑی سرکار بن چکی سی۔کپاہ تے انگریزاں نوں چاہیدی سی۔پنجاب تے قبضے دی اِک وڈی وجہ اے وی سی ۔ ایس واسطے راج دے آن توں بعد نہراں دے کھدائی تے ریل دی پٹڑیاں وچھائیاں گئیاں۔ خونخوار جنگاں بعدوں1849نوں پنجاب تے انگریزاں قبضہ کر لتا اتے اگلے ہی ورہے ریلوے ایکٹ آیاسی 1850وچ۔پنجاب دیاں باراں وچ آباد کاری دی سکیماں بنائی گئیاں۔ وڈی زمینداری کھڑی کیتی گئی۔ ایسے دور وچ وسطی ہند وچ تعلق داری کلچراساریا گیا۔ ایسے دور وچ پنجاب دی باراں دی کٹائی شروع ہوئی تے کچھ ضلعیاں وچ وڈی زمینداری تے کچھ وچ Economic holdingدتی گئی ۔ اِک انسان دے خاندان نوں ادھا مربعہ (ایکڑ12-1/2) تے اِک گھوڑی دی کفالت لئی اِک مربعہ (ایکڑ25) الاٹ کیتے گئے۔ جنگل دے وچ رہن والیاں لوکاں لئی باقاعدہ کاشتکاری تے لگان دی ادائیگی دے نیٹ ورک وچ آنا اِک وڈی مصیبت سی۔ حکومت چاہندی سی کہ اے لوگ اپنی زمین تے توجہ دے کے ایس نوں فوری طور تے کاشت دے قابل بنائے۔انگریز سرکار اپنے فیدیاں لئی پالیسیاں بنائیاں ۔ اِک تے نہر دے پانی دا مصرف تے دوجا چونگی تے تیجا لگان تے چوتھا اتے اصلی ٹیچا ایہہ سی پئی ساری پیداوار سستے ریٹ تے حکومت نے خرید لینی سی۔ بوتی پیداوار دا گاہک صرف حکومت یا فیر وڈی انگریزی کمپنی ہی سی۔ تے ظاہر اے جدوں گاہک اِک ہووے گا تے ریٹ وی خریدار دا ہی ہونا سی۔سارا بندوبست خریدار دے حق وچ اتے ایس خریدار دا راکھا آڑہتی۔کسان لئی ساگ، روٹی تے لسّی اتے انگریزاں لئی مکھن۔کسان توں لگان لین لئی پلس کھڑی کیتی گئی تے پلس نوں قابو کرن لئی بیوروکریسیاں۔زمین جیہڑی سب دی سانجھی ہوندی سی ہن اس دی ملکیتاں بارے کاغذ تیار ہون لگے۔ہولے ہولے لوکاں نوں نویں بندوبست بارے چانن تے ہو گیا پر ویلہ تے بہوں لنگھ چکیا سی اتے نویں مالکیاں بن چکیاں سن۔ایہہ ہے1849توں 1947تیک دی تواریخ، باقی فیر سہی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels