Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> متحدہ بنگال اتے نکسلائڈلہر: 1971 دا اک گواچا انگ

متحدہ بنگال اتے نکسلائڈلہر: 1971 دا اک گواچا انگ

December 17th, 2016

جدوں وی اساں مشرقی پاکستان توں بنگلہ دیش بنن تیک دے حالات دا جائزہ لیندے ہاں تے عمومی طور تے دو دھڑیاں وچ ونڈ کے ایس سارے عمل نوں ویکھدے ہاں۔ اک اوہ جیہڑے پاکستان توں مشرقی پاکستان نوں وکھ کرنا چاہندے سن اتے دوجے اوہ جیہڑے مشرقی و مغربی پاکستان نوں اکٹھا وکھنا چاہندے سن۔ اجہے تجزیاں وچ اساں اک پاسے بنگلہ قومی تحریک نوں ویکھدے ہاں تے دوجے پاسے پاکستانیت والے نیں۔ ایس طرحاں دی تقسیم غلط فہمیاں نوں ودھاندی ہے۔ تاں مارے تہانوں اک ہور رنگ وکھارہے ہاں پئی تسی جان سکو کہ گراؤنڈ تے 1971وچ ہور کیہ کیہ ہورہیا سی۔
مشرقی پاکستان دی لہر نوں ’’بنگلہ قومی تحریک‘‘ آکھنا اک وڈی غلطی پئی شیخ مجیب الرحمن مشرقی بنگال دے لو کاں دا لیڈر تے بن گیا سی پر اوہ بنگلہ قومی تحریک دا آگو نہیں سی۔ مشرقی بنگال دے ہندو،مسلمان بنگالی اس دی مدد کر رہے سن پر مغربی بنگال وچ اس دی اکاکوئی اپیل نہیں سی۔دو جی اہم گل ایہہ ہے پئی بھارت تے متحدہ پاکستان دے اخیری مہیناں وچ اک پاسے مجیب باہنی کھڑی کیتی سی تے دوجے پاسے 3دسمبر 1971 نوں انٹرنیشنل بارڈ ر کراس کر کے پاکستان تے حملہ کیتا سی ۔ہن ہنری کسنجر وی ااپدے تازہ انٹرویو وچ دس دتا ہے پئی نومبر1971 وچ یحی خان امریکی صدر نوں آکھ دتا سی کہ اوہ مشرقی بنگال نوں مارچ1972 وچ وکھرا ملک من لین گے۔فیر بھارت دا حملہ کیوں ہویا اتے دنیا کیوں خموش رہی۔ایہہ ایس کھیڈ د�آخری سین سی اتے ایس بارے گل گھٹ ہوندی ہے۔نومبر1971وچ بھارت دا وڈاٹیچا ’’متحدہ بنگال‘‘ دی لہر نوں ڈکنا سی کیونجے انہاں نوں ڈرسی پئی کتھے بنگالی قوم پرستی دا دیو کلکتہ نوں وی ہڑپ نہ کر جائے اتے ایہہ لہر پہاڑوں پہاڑ شوالک سلسلہ وچ پھیل سکدی ہے۔خفیہ والیاں اندرا گاندھی نوں ایس بارے پکیاں خبراں دتیاں سن۔ پاکستان تے بھارت ہی نہیں سگوں غیرملکیاں دے سرکاری تے غیر سرکاری بیانیاں وچ ایس لہر دا ذکر بہوں گھٹ ہوندا ہے۔ ہور تے ہور، روسی حمایتی کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (CPI)، چینی حمایتی کمیونسٹ پارٹی مارکسٹ(CPI-M) اتے بہوں سارے پاکستانی ترقی پسند وی ایس لہر بارے خموش ہی رہندے نیں۔وجوہات وکھ وکھ نیں پر خموشی وچ سانجھ ہے۔پراس دور وچ پروفیسرعزیزالحق نے ایس لہر بارے آپدے مضمون وچ پوری گل لکھی سی۔انہاں دی پڑچول بارے سوال چکے جا سکدے نیں پراس دور وچ مغربی پاکستان وچ کڈے لیڈر یا دانشور سن جنہاں نوں ایس پکھ بار پتہ سی؟ بہوں سارے چین حمائیتی وی ایس بارے مغالطیاں دا شکار سن کیونجے چینی ریاست اک وڈے مسلہ پاروں اس ویلے خموش سی۔ایس بارے وی گل ہو سی۔بنگلہ دیش بنن دوران چلن والی نکسل باڑی یا نکسلائڈ لہر بارے ویروا کرن اتے ایہدے چنگے بھیڑے ٹیچیاں نوں پھرولن توں پہلاں اساں ایس دی نزولی شاناں ویکھ لیندے ہاں۔
1966وچ 1956توں جاری روسی چینی جھگڑے آپدے انجام تے پہنچے اتے بہوں سارے ملکاں وچ کمیونسٹ پارٹیاں دو حصّیاں وچ ونڈیاں گیاں۔اک چین نواز سن اتے دوجے روس نوازسن۔ پر کجھ ایسے وی سن جیہڑے دونوں فارمیشناں وچ رلتی نہ سن۔روس چین جھگڑا نظریاتی سی یا وطنی اس بارے اک تون ودھ خیال نیں پر ایہہ گل سب منیندے نیں پئی ایس جہیڑے نے پوری دنیا وچ کھبے دی لہر نوں اندوں سٹ ماری اتے کجھ ملکاں وچ تے ایس دے بعدوں کھبے دی لہراں کدی مڑ کھڑیاں ہی نہ ہو سکیاں۔ایہہ سپلٹ نری روس چین تیک ہی نہ رہی سگوں ایس نے بڑے انڈے بچے دتّے۔ایس سب دا اثر بھارت تے پاکستان تے وی ہویا۔1954دے جون تے جولائی وچ مغربی پاکستان تے مشرقی پاکستان دی کیمونسٹ پارٹیاں تے پابندیاں لگن توں بعدوں دو پاسے نوں گروپ وی بنن لگے سن اتے کجھ کیمونسٹ پرانی پارٹیاں دی بحالیاں وچ وی لگے ہوئے سن پر روس چین جھیڑیاں بعدوں ایہہ سپلٹاں وادھو ہو گیاں۔بھارت وچ وی کیمونسٹاں وچ سپلٹاں دا کم تیز ہویا۔ایسے طرح دا اک گروپ مغربی بنگال دے پنڈنکسل باڑی وچ 1967توں بننا شروع ہویا۔ایہہ پنڈ دارجلینگ وچ پہاڑی سلسلیاں نال سی۔دارجیلنگ دی سٹریٹجک اہمیتاں ہی ایس لہر نوں چکن دا سبب بنی۔دارجلینگ ، نیپال، سکم تے بھوٹان دا ہمسائیہ اتے ناگا لینڈ، میزورام، آسام تے تری پورہ نوں بھارت نال جوڑن دا اکلا رستہ۔تسی فاٹا ہی سمجھ لو ایس نوں۔شروع وچ نکسل باڑی والے مغربی بنگال وچ سی پی آئی ایم دی رلویں سرکار تے دبا پاندی رہی پئی اوہ لینڈ ریفارمز کرن۔جس طرح بعد وچ نیپ(ولی) تے ہشت نگر والیاں دبا پایا سی۔ ایس دبا بعدوں نکسل باڑی سی پی ایم توں وکھری ہو گئی۔سی پی ایم آپدے رسالیاں وچ نکسل باڑی نوں سی آئی اے دے ایجنٹ لکھیا اتے سی پی آئی انہاں نوں لیفٹ ایڈونچرسٹ آکھیا۔اک پاسے کانگرس تے سی پی آئی والے نکسل باڑی نوں سی پی ایم خلاف ورتنا چاہندے سن تے دوجے پاسے بھارتی ریاست دارجلینگ وچ کسے آزاد گروپ دی موجودگی نوں شک دی نظراں نال ویکھدی سی۔مشرقی پاکستان وچ ملٹری ایکشن توں بہوں پہلاں نکسل باڑیاں خلاف بھارتی سیکورٹی اداریاں وڈیاں کاروائیاں کر چکے سن۔ ایہہ آکھنا غلط نہ ہوئے گا پئی نکسل باڑی اک اگے ودھیا ہویا انقلابیاں دا گروہ سی جیہڑا شوالک دے پہاڑاں وچ اثر رکھدا سی۔ اڑیسہ، چھتیس گڑھ، آندھراپردیش، تلنگانہ، ارونا چل پریش اتے بنگال توں کشمیر، پنجاب تک ایہناں دی مار سی۔پرایہہ کوئی اک گروپ نہیں سی سگوں ایس وچوں بہوں سارے گروپ نکلے۔ 1970 دے آل دوال کجھ گروپ سمجھدے سن پئی مشرقی بنگال وچ اتھل پتھل نوں متحدہ بنگال دی لہر ول لیجایا جائے تے اینج اک چین نواز سوشلٹ متحدہ بنگال بنایا جائے۔ نکسل باڑی لہردے گروہ تے بانی چارو موجمدارسن اتے دوجے لیڈراں وچ کانو سانیال تے جنگل سنتھل سمیت بہوں سارے سن۔ایہہ سب مسلح جدوجہد نال آپدی لہرنوں اگے ودھاون تے یقین رکھدے سن۔ انہاں دے مشرقی پاکستان وچ وی سجن سن۔سی پی ایم تے نکسل باڑی گروپاں وچ ایہہ سانجھ وی سی کہ اوہ سمجھدے سن پئی مشرقی پاکستان وچ چین دے خلاف اک نوں کھیڈ کھیڈن دی تیاریاں نیں اتے بھارتی سرکار ایس وچ شامل ہے۔روس تے روسی حمائیتی کمیونسٹ پارٹیاں وی چین مخالف مہماں وچ سنگی نیں۔شیخ مجیب نوں ایہہ ایس نویں کھیڈ دا ہرکارہ سمجھدے سن۔مشرقی پاکستان وچ محمد طحہ ماؤ نوازاں دے لیڈر سن اتے اوہ آپدی پارٹی گناتنترا دل نال ینپ وچ رلے سن۔جداں نیپ ٹٹی تے اوہ بھاشانی نال گئے۔فیر اوہ مولانا توں وی وکھرے ہو گئے اتے آپدے سجن عبدالحق نال رل کے مجیب خلاف مہماں اساردے رہے۔ چارو مجمدار نال انہاں دا ساتھ سی تے اوہ مجیب نوں چین مخالف مہرہ آکھدے سن۔انہاں توں علاوہ ہور وی پنج گروپ سن جو ایہو سمجھدے سن۔جولائی1971وچ جداں اندراگاندھی مغربی بنگال وچ گورنر راج لایا تے اس دا ودا ٹیچا ایہو سی پئی مشرقی تے مغربی بنگال دے انہاں گروپاں وچ تال میل توڑیا جائے۔چین نواز سرخ بنگال دی لہرکسے دے مفاداں وچ نہیں سی اتے ایہہ اوہ ویلا سی جداں آپوں چین وی اک نویں صورتحال دا شکارسی۔پاکستان دی مدد نال امریکہ چین سانگا بنن دے وی ایہو سال نیں۔ڈپلومیسیاں پاروں امریکہ چین نوں اس دا ’’حق‘‘دوان دا وعدہ کر چکیا سی۔ چین نوں اقوام متحدہ وچ ویٹو پاور تے سی پر ایس حق نوں چین دی جلاوطن سرکار 1949توں ورتدی سی۔اکتوبر 1971تیک چین نوں ایہہ حق دین لئی امریکہ سب نوں راضی کر لتا سی پر چین نوں ایہہ حق عملاجنوری1972وچ ملیا۔چین ایس ویٹو دا پہلا استعمال بنگلہ دیش دے خلاف ہی کیتا سی۔1972ہی اوہ سال ہے جداں بھارتی شہر کلکتہ دی علی پور جیل وچ چارومجمدار مارے گئے۔ایہہ اوہی علی پور جیل ہے جس وچ کدی سبھاش چندر بوس وی قید رہے سن۔اج وچار وچ لکھے اک مضمون وچ منظور اعجاز ہوراں لکھیا ہے پئی عزیز الحق قومیتاں دے حقوق پاروں بنگالیاں دے نال سن اتے عزیز الدین مجیب دے خلاف سن۔ عزیز الحق دی مضموناں دی کتاب میرے سامنے ہے جس وچ قومیتاں بارے انہاں دا مضمون وی رلتی ہے۔ اوہ بنگالیاں دی حمائیتاں تے کردے نیں پر مجیب الرحمن نوں وہ رگیدے نیں۔البتہ طحہ دے اوہ حمائیتی وی نیں۔انہاں نوں مزدور کسان پارٹی تے این ایس ایف (رشید حسن خان) دا موقف صیح لگدا ہے جس وچ قومیتی تے طبقاتی سوالاں نوں اکو جہی اہمیتاں دتیاں گیاں نیں۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels