Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> کیہہ پاکستان بھٹو توڑیا سی؟ 18دسمبر1970توں 25مارچ1971دی کہانی

کیہہ پاکستان بھٹو توڑیا سی؟ 18دسمبر1970توں 25مارچ1971دی کہانی

December 14th, 2016

ایہہ75دناں دی کہانی ہے کہ5دسمبر نوں قومی اسمبلی اتے 17دسمبر1970نوں صوبائی اسمبلیاں دی چوناں بعدوں ہن اقتدار دی منتقلی دا ٹائم سی۔جنوری تے فروری وچ جہیڑی سیاستاں کھیڈیاں گیاں اس نوں جانن بعدوں ہی ایہہ گل سمجھ آندی ہے پئی یحیےٰ خان68دناں تیک قومی اسمبلی دے اجلاس نوں کیوں لمکاندا رہیا سی۔اجلاس نہ ہون دی کہانی تے سب جاندے نیں پر ایک بااختیار مارشلاء ایڈمنسٹریٹر اتے آرمی چیف ایس اجلاس نوں68 دناں تک کیوں لمکایا ایس بارے سب پاسے خموشی۔ طاقتاں دا تھم جی ایچ کیو سی اتے جنرل یحیےٰ خان اتے اس دے سجن ،جنرل وائیں، جنرل شیر علی پٹودی، ائیر مارشل نور خان،جنرل صاحبزادہ یعقوب علی خان تے جنرل عمر(اسد محمد تے زبیرمحمد دا پیو) اقتدار دے مالک سن۔سارے اہم فیصلے تے ایہہ کردے سن پھیر اوہناں اجلاس کیوں نہ بلایا؟۔اوہ کیہڑے ٹیچے سن جس تے مجیب تے بھٹو وچ اتفاق سی اتے اوہ کیہڑے ٹیچے سن جس تے دوناں وچ اختلاف سن۔بھٹو اجلاس ملتوی کرن دا آکھیا سی یا 120 دناں دی شرط ہٹاون دا آکھیا سی؟فیر 25مارچ نوں ملٹری ایکشن شروع ہو گیا تے رل مل بیٹھن دی گنجائشاں گھٹ ہوندیاں گیاں۔پر جدوں ملک ٹٹ گیا تے ملبہ کدی بھٹو تے پاندے نیں اتے کدی یحییٰ خان دی شراب نوشی نوں نشانہ بناندے نیں۔ ایہہ سب اک کھیڈ ہے۔
دسمبر 1970دی چوناں بعدوں ہن اقتدار منتقل کرنا سی اتے ایہہ کم جنرل یحییٰ تے اس دے حواریاں دا سی۔ بھٹو ہوراں مغربی پاکستان وچ سویپ کیتا سی اتے 134سیٹاں چوں 81سیٹاں انہاں جتیاں سن۔ بھٹو ہوراں توں بعدوں مغربی پاکستان دی اسمبلی وچ دوجی وڈی جماعت قیوم لیگ سی جس نیں 14سیٹاں جتیاں سن۔ جماعت اسلامی، جمعیت علماء پاکستان تے جمعیت علماء اسلام نیں 7,7 نشستاں جتیاں سن اتے نیب کول قومی اسمبلی دی نریاں 6 سیٹاں سن۔ مجیب الرحمن نوں مشرقی پاکستان وچ اکثریتاں حاصل سن اتے 160 سیٹاں نال اوہ قومی اسمبلی وچ سب توں وڈی جماعت دا آگو وی سی۔
ایہہ اوہ ویلہ سی جدوں عوامی لیگ تے پی پی پی رل مل کم کرسکدے سن پر جنرل یحییٰ چاہندا سی پئی ایہہ جماعتاں پہلاں یحییٰ نوں صدر منن اتے بعد وچ اجیہا آئین بناون جس وچ صدر کول اختیارات وادھو ہون۔ عوامی لیگ 6 نکات دے ایجنڈیاں تے چوناں جیتی سی جیہڑے کینفیڈریشن دے اصولاں تے بنائے گئے سن۔ یحییٰ خان جیہڑا ایل ایف او جاری کیتا اوس وچ شرط سی پئی جے ایہہ اسمبلی 120 دناں وچ آئین نہیں بناسکے گی تاں پھیر ایہہ آپدے آپ ترٹ جاسی۔ مغربی پاکستان وچ پی پی پی بعدوں جن پارٹیاں زیادہ سیٹاں جتیاں سن اوہ وی کنفیڈریشن دی مخالف اتے فیڈریشن دی حامی سن۔البتہ فیڈریشن دے حامیاں وچ کجھ مرکزیت پسندیاں نوں اپنانا چاہندے سن ،کجھ کمزور مرکز دی گل کردے سن اتے کجھ مرکزتے صوبیاں دے اختیاراں وچ بیلنس دے حامی سن جنج پی پی پی۔
ہن تسی اک گواہ دی باتاں پڑھو تاں جاکے تہانوں جنوری تے فروری 1971دے حالت بارے چیتا ہوسی۔ایہہ گواہ بابائے سوشلزم شیخ رشید نیں۔شیخ ہوری آپدی سوانح ’’جہد مسلسل‘‘ دے صفحہ 162 توں 168تیک ایہہ داستان لکھی ہے جیہڑی ریکارڈ دا حصہ ہے۔ ایہہ داستان سانوں دسدی ہے پئی اس زمانہ وچ پی پی پی اندر اجہے لیڈر وی سن جیہڑے 6 نکات نوں منن دی گل وی کررہے سن اتے پھیر بھٹو،مجیب ملاقاتاں دا احوال وی شیخ ہوری ریکارڈ کروایا ہے۔ ہن تسی پڑھو’’27 جنوری 1971نوں بھٹو ہوری قومی اسمبلی دے پیپلز پارٹی دے کجھ ممبراں نوں لے کے ڈھاکہ گئے۔ میں وی اس ٹیم وچ رلتی ساں۔ اساں انٹر کانٹینٹل ہوٹل وچ ٹہرے۔ شیخ مجیب سانوں آپ ملن ہوٹل آئے۔دونوں لیڈر(بھٹو تے مجیب) اک کمرے وچ چلے گئے اتے شیخ مجیب تے بھٹو ہوراں وچ لمیری میٹنگ ہوئی۔ ایس توں بعد دونوں دھراں نیں آپدی آپدی ٹیماں بنائیاں تانجے کسے تحریری معاہدہ تے پہنچیا جائے۔ (ایہہ گل ایس دا ثبوت ہے پئی دونوں لیڈراں رل مل حل کڈھنا چاہندے سن)۔ پی پی پی دی ٹیم وچ میں، جے اے رحیم، عبدالحفیظ پیرزادہ، رافیع رضا، حنیف رامے تے میاں محمود علی قصوری رلتی سن۔ قصوری ہوریویلے سر اپڑ نہ سکے۔
اگلے دن اساں دھان منڈی(ڈھاکہ) پہنچے جتھے مجیب دی ٹیم موجود سی۔ انہاں وچ تاج الدین، نذر السلام، مشتاق کھنڈکر، ڈاکٹر کمال حسین، کیپٹن منصور علی تے قمرالزمان رلتی سن۔ مجیب ہوراں ساڈا تعارف آپدی ٹیم نال کروایا اتے پھیر اوہ ٹر گئے۔ چھ گھنٹے دی میٹنگ وچ اساں اک اک نقطے تے گل بات کیتی۔ چار نکات تے اتفاق پہلے دن ہی ہوگیا۔ پارلیمان دی بالادستی، بالغ رائے دہی تے مقررہ وقت تے انتخابات، وکھریاں کرنسیاں جیہڑی اک دوجے نال آسانی نال وٹائیاں جاسکن،مشرقی پاکستان توں سرمایہ مغربی پاکستان گھلن تے پابندیاں، وکھرا وکھرا بینکنگ ریزرو،مالیاتی پالیسیاں اتے وکھری، وکھری ملیشیا تے پیرا ملٹری فورس اوہ گلاں سن جس تے ساڈا پہلے دن ہی اتفاق ہاگیا۔ پر خارجہ امور تے ٹیکس بارے اتفاق نہ ہوسکیا تے اگلے دن لئی اجلاس ملتوی ہوگیا۔
اگلے دن دی میٹنگ توں پہلاں پی پی پی دے بندے چےئرمین نال مل کے بیٹھے۔ میری رائے ایہہ سی جے مجیب دی ٹیم کسی اک نقطے تے وی اڑی کیتی تاں سمجھوتہ نہ ہوسی۔ایس لئی سانوں اخیر 6 نکاتاں نوں من لینا چاہیدا ہے پر تسی انہاں نوں سوشلزم تے راضی کرلو۔جدوں سوشلزم آئے گا تے دونوں ملکاں وچ غربت مکاون دا کم ہوسی تے بداعتمادیاں مک جاسن۔ بھٹو ہوری ایس تے راضی نہ سن اتے حنیف رامے وی میری مخالفتاں کیتیاں۔اساں لہور آئے تے ایتھے میاں افتخار الدین دے پتر عارف افتخار دے گھر اک ہور اجلاس ہویا۔ ایہہ راولپنڈی ڈویژن دے پارٹی دے اوہناں ممبراں دا اجلاس سی جیہڑے چوناں جت چکے سن۔ ایتھے وی میں آپدی پرانی گل مڑ کیتی.... بھٹو ہوری میرے توں اتفاق نہ کیتا اتے باقی سارے ممبراں وی بھٹو ہوراں دی رائے نال اتفاق کیتا۔ ۔۔۔۔ایس توں بعدوں 22فروری 1971نوں کراچی وچ پی پی پی دے ممبراں اسمبلی دا اجلاس ہویا۔ اتھے وی 6 نکات نوں من و غن منن دے خلاف فیصلہ ہویا۔ اس دوران جنرل یحییٰ خان نے 3مارچ 1971 نوں قومی اسمبلی دا اجلاس بلاون دا فیصلہ کرلتا.....
28فروری 1971 نوں بھٹو ہوراں لہور دے مینارِ پاکستان وچ جلسہ کیتا اتے اس وچ آکھیا ’’اجلاس ملتوی کیتا جائے یا 120 دناں دی شرط مکائی جائے‘‘۔ انہاں قومی اسمبلی دے ممبراں نوں انتباہ کیتا پئی جے تساں قومی اسمبلی دے اجلاس وچ رلتی ہوئے تاں تہاڈی لتاں توڑ دواں گا‘‘۔
ایہہ سن اوہ گلاں جیہڑیاں 3 مارچ دے اجلاس حوالے نال اک گواہ لکھیا نیں۔ بھٹو ہوراں جاندے سن پئی جے 120 دناں وچ فیصلہ نہ ہویا تاں اسمبلی ہی نہیں رہے گی تے جے اوہناں کنفیڈریشن من لتی تے اوہناں خلاف پاکستان نوں کمزور کرن دا پروپیگنڈہ ہوسی۔ ویسے وی بھٹو ہوری سمجھدے سن اساں فیڈریشن وچ ہی رہ سکدے ہاں اتے اک دوجے دی طاقتاں بن سکدے ہاں۔ جنرل یحییٰ ایس کھیڈ وچ بھٹو تے مجیب تے بھٹوکولوں ایہہ ضمانتاں چاہندا سی پئی اس نوں نویں آئین وچ طاقتور صدر منو۔ مجیب تے بھٹو پارلیمانی بالادستی تے سمجھوتہ نہیں کرنا چاہندے سن۔ جے یحییٰ خان 120 دناں دی شرط مکا دیندا تے اسمبلی اجلاس وی ہوجاندا تے فیر اسمبلیاں کسے نہ کسے سمجھوتے تے پہنچ جاندیاں پر یحییٰ خان 120دناں دی شرط مکاون دی تھاں اسمبلی دا اجلاس ہی ملتوی کردتا۔مجیب تے بھٹو پارلیمانی بالادستی تے متفق سن پر جرنیلاں تے سول بیورو کریٹاں دا اک حلقہ پارلیمانی بالادستی دے خلاف سی۔ اس ٹولہ نیں ملٹری ایکشن دا فیصلہ کیتا پھیر جو ہویا اوہ سب دے سامنے ہے۔ ذرا غور کرو، جے کنفیڈریشن دا اصول مارچ 1971وچ من لتا جاندا تاں پھیر مغربی پاکستان وچ وی ایہو گل ہونی سی۔بھٹو نوں ایس گل دا پتہ سی اتے انہاں شیخ رشید دے جواب وچ ایہو آکھیا سی۔بھٹو ہوری جاندے سن پئی کنفیڈریشن پاروں پاکستان کدی ترقی نہیں کر سکے گا۔ بھٹو ہوری علامہ اقبال تے قائداعظم وانگ ملک نوں اک قابل قبول فیڈریشن بنانا چاہندے سن جس وچ عوامی حکمرانیاں ہون۔ دلچسپ تضاد ویکھو پئی جیہڑے پاکستان وچ کنفیڈریشن دے حامی سن اوہ انڈیا دی فیڈریشن دی دن رات تریفاں کردے سن۔ کجھ اجہے ترقی پسند وی سن جیہڑے ’’قوماں دی حق خودارایت‘‘ دے حمایتی سن پر ایہہ حق خوداراریت دنیا دی کس وطنی ریاست وچ موجود سی انہاں کول ایس دا کوئی جواب نہیں سی۔
کراچی دی کمیونسٹ پارٹی تے بنگلہ دیش بناون دی قرار داد 1967وچ منظور کیتے بیٹھے سی پر اس نیں کدی کشمیریاں دی آزادی دی گل نہیں کیتی سی۔اجہے حالات وچ فیض احمد فیض تے سبط حسن ورگیاں لیل و نہار وچ اداریہ لکھیا جس وچ ایہہ آکھیا پئی مجیب،فوج تے بھٹو ل مل کے فیصلہ کرلین۔ بقول جمال نقوی، اس ویلے کمیونسٹ پارٹی نیں فیض تے سبط حسن نوں رگیدیا۔ جے یحییٰ سرکار چاہندی تے مارچ 1971دے ملٹری ایکشن توں پہلاں مجیب بھٹو نوں بیٹھا کے ماملات حل کروان لئی بہوں کجھ کرسکدی سی۔ پر حاکم جرنیلاں نوں پارلیمانی بالادستی منظور نہیں سی۔ اج45 سالاں بعدوں سانوں لوکاں نال پوری گل بات کرنی ہو سی۔ ملک پاکستان وچ پہلے دن توں اجہے گروہ موجود سن جیہڑے مختلف وجوہات پاروں پارلیمانی بالادستی دے خلاف سن۔پر بانی پاکستان قائداعظم ایہو آکھیا پئی ملک دا آئین اسمبلی بنائے گی۔ انہاں دی حیاتی وچ کسے نوں قرار دادا مقاصد لیاون دی ہمتاں نہ ہویاں۔ پر انہاں دے بعدوں لیاقت علی خان، سرظفر اللہ، چوہدری محمد علی، سردار عبدالرب نشترتے مولوی تمیز الدین خان ورگیاں پارلیمانی بالادستی اتے فیڈریشن دے خلاف کم کیتا اتے قرار داد مقاصد پاروں نواں بندوبست بناون دی نیہاں رکھیاں۔ آپدے مقصداں لئی انہاں اُردو زبان تے اسلام نوں ورتیا۔
ڈاکٹر پرویز حسن اک ماہر معشیت نیں اتے اوہناں 1950 دے دہاکے وچ مشرقی پاکستان وچ کم کیتا سی۔انہاں دا آکنا ہے پئی جو پالیسیاں کراچی نیں 1950 دے دہاکے اپنایاں سن انہاں بنگالیاں نوں ساڈے توں بہوں دورکر چھڈیا سی۔ رہی سہی کسر دو مارشلاواں پوری کر دتی۔ جے ایوب خان مارشلاء نہ لاندا اتے رواجی طریقے نال جنوری 1959 وچ اعلان دے مطابق چوناں ہوجاندیاں تاں اسمبلیاں وچ تصفیہہ ہوجانا سی۔ مشرقی پاکستان نوں نال رکھن دا دوجا موقعہ جنوری 1971وچ فیر آیا پر ایس وار فیر حکمران جرنیلاں غلطیاں کیتیاں۔ایہہ غلطیاں اک مائنڈسیٹ پاروں سی۔
ایہہ مائنڈ سیٹ سانوں نو آبادیاتی حکمراناں کولوں وراثتاں وچ لبھا سی۔ ایس مائنڈ سیٹ وچ مرکزیت پسند سرکار ترقی لئی لوڑی دی سی۔ اوہ نہ صبوئی خود مختاریاں نوں منیندے سن نہ ہی پارلیمانی بالادستی نوں ضروری سمجھدے سن۔ ساڈی اشرافیہ تے سول ملٹری بیوروکریسیاں وچ ایہو مائنڈ سیٹ والے حاوی سن۔ اج2008بعدوں اساں آپدا قبلہ بدلن دا آہر کر رہے ہاں جیہڑا اک چنگا کم ہے۔ ایس وچ جنرل کیانی تے راحیل شریف وی رلتی نیں تے ساری سیاسی جماعتاں وی۔ پر اج وی پرانے بیانیے والے کھپ پارہے نیں۔پر لگدا ہے اساں 2008 توں بعدوں سبق سکھ لتا ہے پر ہلے وی سفر باقی جے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels