Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> شہر شہر ملک ملک >> 16دسمبر1971دی کہانی، اک بنگالی دی زبانی۔۔انٹرویو کمال لوہانی (ڈھاکہ) دوجی لڑی

16دسمبر1971دی کہانی، اک بنگالی دی زبانی۔۔انٹرویو کمال لوہانی (ڈھاکہ) دوجی لڑی

ترجمہ: اعمانیول اقبال
December 16th, 2016

 

3 ورھیاں دے اندر اندر عوامی لیگ دا اوہو حشر ہویا جیہڑا 1954 وچ مسلم لیگ دا ہویا سی۔ فیر 1974 وچ مجیب نوں قتل کر دِتا گیا اتے قتل کرن والے وی بنگالی ہی سن.. ں پاکستان وچ 22 ٹبراں دے قبضے خلاف جدوجہد کیتی سی پر اج بنگلہ دیش دی عوام اُتے 2200 کاروباری ٹبر مسلط نیں.. جے خاص طور تے ویکھیے تے بنگلہ دیش وچ ہندوواں نال ڈاہڈا برا ہویا....بنگلہ دیش قومی آزادی دی تحریک دے دوران جو کچھ سوچیا سی، چھیتی لوکائی نوں پتہ چل گیا پئی اوہ سچ نہیں سی..... 1973 وچ مجیب الرحمن ڈھنڈورا پھیریا پئی اساں سب بنگالی ہاں جد کہ بنگلہ دیش وچ دو درجن توں ودھ قومیتی اتے ثقافتی گروہ وسدے سن.... چکمہ اتے دُوجے گروہاں نوں اَج تیک ثقافتی تے قومیتی حق نہیں ملے....

1965 دی جنگ دے بعدوں مغربی پاکستان اتے کچھ باہرلے ہتھ مجیب الرحمن دی امداداں کرن لگ پئے سن... مرکز دی پالیسیاں وی نفرتاں دی سیاستاں نوں ودھاوا دیون وچ اپنا حصہ پایا۔ مجیب نوں پھڑنا اتے اگرتلہ کیس عوامی لیگ دے ودھا لئی بہوں سی... مولانا حالات دی نزاکت سمجھ چکے سن۔ اوہناں یحییٰ خان نوں چوناں ٹالن دا کہیا پر یحییٰ سرکار گل نہ منی۔ میری سمجھ موجب یحییٰ خان سپلٹ مینڈیٹ نوں اپنے اقتداراں نوں لمیرا کرن لئی ضروری سمجھدا سی.....

جداں ڈھاکہ پلٹن مدان وچ نیشنل عوامی پارٹی دا جلسہ شروع ہویا تاں عوامی لیگ والیاں ہلہ بول دِتا... عوامی لیگ کرائے دے غنڈے لے کے آئی سی جلسہ اُلٹاون لئی.... ۔ نیشنل عوامی پارٹی گھٹ و گھٹ مشرقی پاکستان حد تک لوکائی وچ سب توں بہتاں اثر رکھن والی تے مشہور پارٹی بن کے اُبھری سی۔ پر جداں 60 دے دھاکے وچ روس چین سیاپا گھڑیا گیا تے نیشنل عوامی پارٹی تے اس دا ودھیرا مندا اثر پیا..... این ایس ایف مشرقی پاکستان ایک رجعت پسند تنظیم سی........

 

 اینہاں ٹوٹیاں بعدوں ہن تساں انٹرویو دی دوجی لڑی پڑھو ۔جے تہاڈے رواجی خیالاں نوں وٹ پین تاں ہور کھوج لئی پڑچول کرو۔جے تساں ایس بارے کجھ لکھنا چاہندے ہو تاں تساں سانوں aamirriaz1966@gmail.comتے آپدی لکھتاں گھل سکدے ہو۔ اساں تہاڈی لکھتاں نوں وی چھاپاں گے۔ 

کمال:     میرے خیال موجب ابوحسین سرکار۔ نہیں نہیں، عطاالرحمن خان۔

سچی گل ایہہ ہے پئی نیشنل عوامی پارٹی اتے عوامی لیگ وچ ڈُونگیاں مخالفتاں پہلے دیہاڑ توں موجود سن۔ 26 جون 1949 نوں مولانا بھاشانی عوامی مسلم لیگ دی نینہہ رکھی۔ مولانا ایہدے مُڈھلے صدر سن۔ 1956 وچ عوامی مسلم لیگ دا کنونشن ”سنوش“ دی اِک جگہ ”کاگ ماڑی“ ہویا سی۔ اس کنونشن وچ مولانا عوامی مسلم لیگ دا ناں بدل کے عوامی لیگ کرنا چاہندے سن تاں جے پارٹی تے مذہبی منافرت دا شک نہ رہوے اتے غیرمسلم وی پارٹی دا انگ بن سکن۔ ایہہ کنونشن 7 دیہاڑ ہوندا رہیا۔ پہلے 3 دیہاڑ عوامی مسلم لیگ دی ورکنگ کمیٹی دا اجلاس چلدا رہیا۔ اس اجلاس وچ دُوجے سوجھواناں دے نال نال پردھان وزیر حسین شہید سہروردی وی رَلت رہے۔ اگلے 3 دیہاڑ کلچرل فیسٹیول دی نظر ہو گئے اتے اجلاس وچ تنازعہ ودھدا لگا گیا۔ مولانا پارٹی نوں مذہبی پالیسیاں توں پاک کرن دی راہ تے چل رہے سن۔ جداں ایہہ اختلاف عوامی مسلم لیگ وچ نِبڑ نہ سکیا تے مولانا نے پارٹی توں وکھرپ دا ٹیچا لے لیا۔ عوامی مسلم لیگ تو وکھرے ہو کے مولانا نے کل پاکستان بنیاد تے نیشنل عوامی پارٹی بنا لئی۔ سہروردی تے ہیگے ہی امریکہ نواز سن۔ مولانا تے سہرودی وچ اس مسئلے تے مخالفتاں پہلے توں موجود سن۔

جداں ڈھاکہ پلٹن مدان وچ نیشنل عوامی پارٹی دا جلسہ شروع ہویا تاں عوامی لیگ والیاں ہلہ بول دِتا۔ نیشنل عوامی پارٹی کول ”غنڈے“ تا نہیں سن پر کھبے دے نظریاتی کامریڈ ضرور سن۔ ایہناں گجھے کارکناں عوامی لیگیاں دا بھرواں مقابلہ کیتا۔ میں آپوں وی اوہناں وچ رَلتی ساں۔ ایہدے وچ کوئی شبہ نہیں پئی عوامی لیگ کرائے دے غنڈے لے کے آئی سی جلسہ اُلٹاون لئی۔ نیشنل عوامی پارٹی گھٹ و گھٹ مشرقی پاکستان حد تک لوکائی وچ سب توں بہتاں اثر رکھن والی تے مشہور پارٹی بن کے اُبھری سی۔ پر جداں 60 دے دھاکے وچ روس چین سیاپا گھڑیا گیا تے نیشنل عوامی پارٹی تے اس دا ودھیرا مندا اثر پیا۔ مولانا بھاشانی گروپ چین نواز جداں کہ مظفر احمد گروپ ماسکو نوں پیارا ہو گیا۔

عامر:     اج اسی اس سمے 2008 وچ گل کر رہے ہاں۔ حسین شہید سہروردی اک بنگالی پردھان وزیر سن۔ تُسی کیہ سوچدے ہو جے کر تُساں اِک بنگالی پردھان وزیر نوں چلن دیندے تاں ایہہ مشرقی پاکستان لئی چنگی گل نہیں سی؟

کمال:     نہیں، نہیں، نہیں۔ میں سمجھدا ہاں پئی اس ویلے جو مولانا نے سوچیا اتے جو زیرِزمین کمیونسٹ پارٹی آف ایسٹ پاکستان نے مِتھیا اوہ سولہ آنے ٹھیک سی۔

ویکھو! 1970 وچ جداں جنرل یحییٰ خان نے لیگل فریم ورک آرڈر (LFO) دے تحت عام چوناں کروایاں تے اس سمے عوامی لیگ چوناں وچ رَلتی ہوئی پر مولانا بائیکا ٹ کیتا۔ ساڈے بنگال نعرے دا مطلب ایہہ سی پئی چوناں توں اگدوں ساڈے اَن پانی دا پربند کرو۔ اِک گل جس دا وچار ایتھے کرنا لوڑی دا ہے وہ ہے بنگالی مسلماناں دا المیہ۔ ایہہ بنگالی مسلمان ہی سن جیہناں 1937 تے 1946 وچ مسلم لیگ نوں ووٹ پا کے کھسن نہ دِتا۔ پنجاب وچ تے یونینسٹاں اکلے ہی مدان مار لِتا سی۔ جداں کہ بنگال وچ کرشک سرامک پارٹی دے اے کے فضل الحق اتے مسلم لیگ نے مل کے کانگرس دی دوڑاں لوایاں۔ فیر 1946 وچ مسلم بنگالیاں اُس عہد نوں دہرایا۔ پر مرکزی سرکار دی پُٹھی سِدھی پالیسیاں کارن ایہی بنگالی مسلمان 1947 توں تھوڑے ورھیاں مگروں وکھرپ دی گل کرن لگ پئے اتے ایہدی وجوہاتاں جانن دی مرکزی سرکار نے کوئی لوڑ نہیں سمجھی۔

مینوں یاد آندا ہے پئی 1962 وچ ڈھاکے یونیورسٹی دو وزیراں منظور قادر تے لیفٹیننٹ جنرل کے ایم شیخ نوں سدیا گیا۔ ایہناں پڑھیار آگوواں نوں ملنا سی۔ پڑھیاراں اُتھے سوال تے سوال کیتا۔ دونوں وزیر موصوف کوئی جواب نہ دے سکے اتے اُتھوں وگ نکلے۔ اوہدے اگلے دیہاڑ ہی پڑھیاراں تے ایکشن شروع ہو گیا۔ بس فیر 1962 وچ ایوب مخالف پڑھیار تحریک نے لوکائی دی حمایتاں کرنیاں شروع کر دِتیاں۔ ریاست نے حسب معمول اس تحریک نوں مُڈھوں مکانا چاہیا۔

عامر:     کیہہ این ایس ایف اس تحریک وچ رَلتی سی؟ لہور مینوں اِک پردھان صحافی نے سد پائی سی پئی مغربی پاکستان توں اُلٹ مشرقی پاکستان دی این ایس ایف نوں حکومتاں دی آشیرواد سی؟

لوہانی:    جی ایہہ ٹھیک ہے۔ این ایس ایف مشرقی پاکستان ایک رجعت پسند تنظیم سی۔

عامر:     مشرقی پاکستان دی این ایس ایف دا آگُو کہیڑا سی؟

کمال:     محبوب الحق دلھن۔ ایوب مخالف تحریک تاں مشرقی پاکستان سٹوڈنٹس یونین نے چلائی سی۔ اتے دونوں وزیر وی مشرقی پاکستان سٹوڈنٹس یونین دے آگُواواں نوں ہی ملے سن۔ ایہہ پڑھیار تنظیم مشرقی پاکستان کمیونسٹ پارٹی دی ذیلی تنظیم سی۔ محمد فراز، ضیاءالدین محمود (ہُن ایہہ لندن رہندے نیں تے بیرسٹر نیں)، اے کے ایم ضیاءالدین، وغیرہ بہت سارے نوجوان جیہناں اس جدوجہد وچ تن من دھن لگایا۔

عامر:     ایہہ دسو پئی عوامی لیگ دا عروج کدوں شروع ہویا؟

کمال:     1965 دی جنگ دے بعدوں مغربی پاکستان اتے کچھ باہرلے ہتھ مجیب الرحمن دی امداداں کرن لگ پئے سن۔ دُوجے پاسے رُوس چین جھگڑے موجب نیپ نوں بہوں نقصان ہو چکیا سی۔ نیپ بھاشانی پورے پاکستان وچ سماجی انقلابی تبدیلی لئی سرگرم سی جداں کہ عوامی لیگ نفرتاں دی سیاست کرن نوں مقدم جاندی سی۔ ماسکو نواز کمیونسٹاں وی مجیب دی پارٹی نوں ودھاوا دین لئی اپنا وزن مجیب دے پلڑے ہی پایا۔ مولانا ایہہ ہی آکھدے رہے پئی نفرتاں دی سیاستاں نال مشرقی پاکستان دی محکوم لوکائی نوں کچھ نہیں ملے گا۔ مولانا قومیتی اتے طبقاتی حقاں نوں رَلا کے سیاسی لائن بناندے سن جداں کہ عوامی لیگ نے بس قومیتی جھگڑے تے سیاستاں کرن نوں اولیتاں دِتیاں۔ مرکز دی پالیسیاں وی نفرتاں دی سیاستاں نوں ودھاوا دیون وچ اپنا حصہ پایا۔ مجیب نوں پھڑنا اتے اگرتلہ کیس عوامی لیگ دے ودھا لئی بہوں سی۔ تہانوں یاد ہوئے گا چوناں توں پہلوں مشرقی پاکستان وچ ڈاہڈا بُرا طوفان آیا سی جیہدے موجب 5 ضلعے پورے برباد ہوگئے سن۔ مجیب نے ایہنوں سیاسی طور تے ورتیا۔ مولانا حالات دی نزاکت سمجھ چکے سن۔ اوہناں یحییٰ خان نوں چوناں ٹالن دا کہیا پر یحییٰ سرکار گل نہ منی۔ میری سمجھ موجب یحییٰ خان سپلٹ مینڈیٹ نوں اپنے اقتداراں نوں لمیرا کرن لئی ضروری سمجھدا سی۔ اس طرح مجبوراً مولانا نوں چوناں دا بائیکاٹ کرنا پیا۔ فیر مارچ 1971 دے بعدوں جیہڑا آپریشن کیتا گیا اوہنے مشرقی پاکستان نوں بنگلہ دیش بنن وچ وڈا کردار ادا کیتا۔

عامر:     1971 دے بعدوں مولانا سیاسی طور تے دوبارہ متحرک نہیں ہوئے۔ کیہہ بنگلہ دیش دی سیاست وچ اوہناں دا کم مُک گیا سی؟

کمال:     ہاں ایہو سمجھو۔ پر بنگلہ دیش قومی آزادی دی تحریک دے دوران جو کچھ سوچیا سی، چھیتی لوکائی نوں پتہ چل گیا پئی اوہ سچ نہیں سی اتے جو مولانا کہندے رہے تریخ نے سوچ کر وکھایا۔ 1972 توں بعد میں آپوں ریڈیو ڈھاکہ نال جُڑ گیا۔ پہلے دو سالاں وچ ہی سانوں خبر ہو گئی پئی سلطنت تے لے لئی گئی اے پر سلطنتاں کرن لئی ساڈے کول سوجھوان نہیں ہیگے۔

عامر:     مجیب الرحمن، بنگلہ بندھو دے قتل توں پہلوں ای تہانوں بنگالی جدوجہد دے بے ثمر ہون دی خبراں مل گئیاں سن؟

کمال:     1973 وچ مجیب الرحمن ڈھنڈورا پھیریا پئی اساں سب بنگالی ہاں جد کہ بنگلہ دیش وچ دو درجن توں ودھ قومیتی اتے ثقافتی گروہ وسدے سن۔ ایہناں وچ چکما وی سن اتے اراکینی وی۔ ایہناں چوں بہت سارے بنگلہ دیش دی آزادی دی لڑائی وچ ساڈے نال نال رہے سن پر مجیب الرحمن نے ایہناں نوں وی بنگالی بنن دا حکم ٹھوک دِتا۔ اِنج مجیب نے بہت سارے ایہو جئے فیصلے کیتے پئی اوہدی مقبولیتاں چھیتی نال تھلے آ لگیاں۔

عامر:     مشرقی بنگال والے تے اردو دی نابری دے خلاف لڑے سن پر 1971 دے بعد زبان اتے کلچر نوں ہر اک تے ٹھوک دِتا؟

کمال:     ہاں جی ایہو کچھ ہویا ایتھے۔ چکمہ اتے دُوجے گروہاں نوں اَج تیک ثقافتی تے قومیتی حق نہیں ملے۔ اسی اج وی اوہناں نال رَل کے لڑ رہے ہاں۔

عامر:     ایہدا مطلب ایہہ ہویا پئی 1952 توں جیہڑی تحریک شروع ہوئی اوہ ثقافتی تے قومیتی حقاں نوں منن لئی نہیں سی سگوں بنگلہ زبان نوں بس اردو جیہی نابری دوان لئی مِتھی گئی سی؟

کمال:     تسی ایہہ وی کہہ سکدے او۔ اج ایہہ گل مننی پوے گی۔

عامر:     جگتو فرنٹ نے 1954 وچ بنگلہ زبان نوں اردو دے نال تخت نشینی دین دا مطالبہ کیتا سی۔ اگر اوہ اُس ویلے پاکستان دی وڈّی ماں بولیاں سندھی، بلوچی، پنجابی، پشتو نوں وی قومی زباناں بناون دی گل کردے تے 1971 دے بعدوں تہاڈی تحریک زبان دی نابری دی نظر نہ ہوندی؟

کمال:     ایہو جہیاں پالیسیاں ہی سن جیہناں کارن 3 ورھیاں دے اندر اندر عوامی لیگ دا اوہو حشر ہویا جیہڑا 1954 وچ مسلم لیگ دا ہویا سی۔ فیر 1974 وچ مجیب نوں قتل کر دِتا گیا اتے قتل کرن والے وی بنگالی ہی سن۔ بڑی تکلیف دہ صورتحال جداں مجیب قتل کیتا گیا پر اوہدے خلاف لوکائی کوئی ردعمل نہ کیتا۔ اتے بنگلہ دیش وچ وی اوہی فوجی راج آ وڑیا جیہدے خلاف اساں متحدہ پاکستان وچ لڑدے رہے۔ ایوب، یحییٰ ورگے وردیاں والے ایتھے وی حکمران بن بیٹھے۔

اساں پاکستان وچ 22 ٹبراں دے قبضے خلاف جدوجہد کیتی سی پر اج بنگلہ دیش دی عوام اُتے 2200 کاروباری ٹبر مسلط نیں۔

مجیب دے قتل بعدوں سعودی عرب دی ڈاہڈی دلچسپی ساڈے ملک تے رہی۔ ملٹی نیشنل کمپنیاں وی آ گئیاں اتے فوجی سیاستدابن بیٹھے۔ ایہہ سارا کچھ ہون دے بعدوں وی نہ تے معیشت اپنے پیراں تے کھلو سکی نہ ہی اسی لوکائی نوں کچھ دے سکے۔

عامر:     1971 دے بعدوں بنگلہ دیش وچ مذہبی اقلیتیاں نال کیہ سلوک ورتیا گیا؟

کمال:     جے خاص طور تے ویکھیے تے بنگلہ دیش وچ ہندوواں نال ڈاہڈا برا ہویا۔ BNP سرکار نے اس سلسلے وچ بڑا خوفناک کردار ادا کیتا۔ ہندوواں دی جیداداں تک کھو لئیاں۔

عامر:     کہیا جاندا ہے کہ بابری مسجد دے واقعے دے خلاف بنگلہ دیش وچ پاکستان توں کِتے بہتاں ردعمل ویکھن نوں مِلیا؟

کمال:     جداں ریاست آپوں مذہب نوں ورت رہی ہووے تے ایہہ تے ہوندا ہی ہے۔ پر ایہہ ہے پئی بابری مسجد دے خلاف ہون والے ردعمل وچ بنگالی عوام تے نہیں کچھ خاص گروہ ملوث سن۔

عامر:     برما وچ اسلام واڑن لئی بنگلہ دیش دی ساریاں وڈیاں سیاسی جماعتاں مذہبی جماعتاں نوں ورتن لئی اِک سن؟

کمال:     جی انج ہی ہے۔ مذہب نوں ورتن دے نتیجے اسی اج سب بھگت رہے ہاں۔

عامر:     تہاڈا بہت بہت شکریہ۔

پہلی لڑی لئی ایتھے کلک کرو 
http://www.wichaar.com/news/118/ARTICLE/31873/2016-12-10.html

 

 

 

 

 

 


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels