Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> شہر شہر ملک ملک >> 16دسمبر 1971دی کہانی، اک بنگالی دی زبانی:انٹرویو کمال لوہانی، ڈھاکہ(پہلی لڑی)

16دسمبر 1971دی کہانی، اک بنگالی دی زبانی:انٹرویو کمال لوہانی، ڈھاکہ(پہلی لڑی)

ترجمہ اعمانیول اقبال
December 10th, 2016

مشرقی بنگال دی قوم پرست لہر تے نویں سروں جھات مارنا لوڑی دا ہے۔ اس لہر دے مخالف ایہنوں ہندواں دی سازش دی اکھیں ویکھدے نیں جد کہ اس دی حمایتاں کرن والے ”قابلِ دید مثال“ بنا کے پیش کردے نیں۔ پر اوہ جیہڑے اس تحریک وچ رَلتی رہے تے نالے جیلاں وی بھُگتیاں اوہ ہُن تیک ایہناں کوششاں وچ مصروف نیں پئی ایس دا نتارا کیتا جاوے۔ اوہناں نیڑے بنگالی قوم پرست تحریک اوہ وچار نہ حاصل کر پائی جیہدے لئی مشرقی بنگال دی عام لوکائی قربانیاں دِتیاں سن۔ 74 ورھے حیاتی ہنڈاون والے کمال لوہانی اس سفر دی کتھا سنا رہے نیں۔ پر ایہہ پڑھن توں پہلاں سانوں اپنے سارے تعصباں نوں اِک پاسے کرنا پوے گا۔ اج 37 ورھیاں بعد مشرقی بنگال دے سیاسی سوجھوان (کارکن) کیہہ سوچ رہے نیں تے کس گل تے وچار وٹاندارا کر رہے نیں کمال لوہانی ہوراں دی زبانی سنو۔ ایہہ انٹرویو کھبے دے رسالے عوامی جمہوری فورم ولوں عامر ریاض لِتا سی جدوں اوہ ڈھاکہ گئے سن اتے ایس انٹرویو دی تریخ -7 اپریل 2008 ہے جیہڑا لوہانی ہوراں دے گھر لِتا گیا سی۔

 

عامر:         تہاڈا جنم دِن کیہہ ہے؟

کمال:        میرا جنم 26 جون 1934 نوں سراج گنج وچ ہویا۔ سراج گنج اوہناں دِناں ”ضلع پبنہ“ (Pabbna) وچ رَلتی سی۔ میرے پیو دا نام موسیٰ لوہانی ہے۔

عامر:         تُسی پڑھائی کتھوں کیتی؟

کمال:        میں اپنے پنڈ دے پرائمری سکول وچ پڑھیار رہیا۔ میرے پنڈ دا ناں سی ”سنتولا“۔ ہُن تے سراج گنج ضلع بن چُکیا ہے۔ اوتھے ہی میں دُوجی تک پڑھیا۔ فیر کلکتہ ”پارک سرکس“ دے علاقہ وچ اک نویکلا (جدید) سکول سی اوتھے میں 7ویں تک پڑھدا رہیا۔ مارچ 1948 تیک میں کلکتہ رہیا تے بعدوں اپنے پنڈ پبنہ پرت آیا۔ اوتھے میں ”پبلک جیلا سکول“ پڑھیا، جِتھے ودھیا (معیاری) تعلیم دِتی جاندی سی، ایتھوں ای میں دسوِیں کیتی۔

مارچ 1952 وچ دسوِیں دا امتحان دینا سی پر 21 فروری 1952 نوں بنگالی زبان دے مسلے تے گولی چل گئی تے ہر ضلعے، شہر وچ جلوس نکلن لگے۔ ہر بندہ ایہناں جلوساں وچ رَلتی ہو رہیا سی، میں کیوں پِچھے رہندا۔ بس فیر انج ای مینوں سیاستاں دا چسکا وی پے گیا۔ جداں میں پبنہ کالج، آرٹ سٹوڈنٹ دے طور تے داخل ہویا تاں اوتھے وی سیاست بازی چل پئی تے جنوری 1953 وچ میں دُوجے 68 پڑھیاراں نال پہلی وار جیل دا منہ وی ویکھ لیا۔ وجہ ایہہ بنی پئی اسی سارے پڑھیار مشرقی بنگال دے وزیراعلیٰ نورالامین خلاف جلوس کڈھ رہے ساں۔

عامر:         تُسی کس پڑھیار تنظیم نال رَلتی سو؟

کمال:        ایسٹ پاکستان سٹوڈنٹس یونین (EPSU)۔

عامر:         ایہدی کنڈ پچھے کیہڑی جماعت سی؟

کمال:        کمیونسٹ پارٹی آف (ایسٹ) پاکستان۔ بعدوں نیشنل عوامی پارٹی دی آشیرواد وی اس طلباءتنظیم نوں مِلدی رہی۔ 1954 وچ صوبائی چوناں دا ہَوکا پھِریا تے مینوں فیر پھڑ لِتا گیا۔ چوناں توں اگدوں شیر بنگال اے کے فضل الحق، حسین شہید سہروردی تے مولانا بھاشانی ایہناں تِناں مل کے ایک یونائیٹڈ فرنٹ (جگتو فرنٹ) بنا چھڈیا سی۔ عوامی لیگ تے کرشیک سرامک پارٹی دے آگواں ایہہ اتحاد بنایا سی۔ فیر نظامِ اسلام پارٹی دے جگتو فرنٹ وچ رَلتی ہون مگروں جمعیت علماءاسلام تے دُوجے وی ایس فرنٹ دا انگ بنے۔ چوناں وچ جگتو فرنٹ نے مسلم لیگ دا صفایا کر چھڈیا۔ اے کے فضل الحق وزیراعلیٰ بنے تے حکومت وی بنن لگی۔ پر مئی دے مہینے -92 اے لاگُو کر دِتی گئی تے سکندر مرزا مئی 1954 وچ گورنر بن کے آ گیا۔ اوہنے جون دے اخیری ہفتے کمیونسٹ پارٹی نوں خلافِ قنون مِتھیا تے بہوں سارے سیاسی سوجھواناں نوں گرفتار کر لیا۔ جیہڑے دن گورنر راج لاگُو ہویا اوہدے اگلے دن 30 مئی نوں میں تیجی وار بندی وان ہویا۔ دو دِناں بعد قربانی والی عید سی، میرا پیو میرے ذمے کُجھ کم کاج لا کے گیا سی۔ پنڈوں پھڑ کے مینوں تھانہ ”اولڑا پٹرا“ بندی وان بنا دِتا گیا۔ اِنج جد عید دا چن چڑھیا تے میں جیلے سلاخاں پِچھے بیٹھا سی۔ اس وقوعے نے میرے گھر والیاں نوں بہوں دُکھی کیتا تے ایہہ گل ساڈے دِلاں وچ گھر کر گئی۔ عید دِہاڑ مینوں پبنہ جیل لے گئے تے کُجھ ہی دناں مگروں سنٹرل جیل ”راج شاہی“ میرا ٹھکانہ بنی۔ ایتھے قیدیاں نوں ماریا کُٹیا جاندا سی۔ ایہہ جیل مار کُٹ دے حوالیاں نال انگریز ویلے دی یاد دلاندی سی۔ خیر اگست 1955 نوں مینوں مُکتی ملی۔ جیل وچ میرا اُٹھن بیٹھن کھبے دے سوجھواناں نال ہو گیا سی تے مارکسزم تے بیٹھکاں (سٹڈی سرکل) اوتھے ای ہون لگ پئیاں سن۔

عامر:         مطلب جیل جاترا تہاڈے لئی زحمت نئی سگوں رحمت بنی؟

کمال:        آہو۔ پر ایہہ حقیقت وچ Political Indoctrination (سیاسی خبط) ہی سی (قہقہے)۔ پئی ایہہ ایہو جئی تعلیم سی جیہدے راہیں شک کرن دی حِساں نوں مُڈھوں مُکا دِتا جاندا ہے۔ تہانوں نک دی سیدھ، اپنی سوچاں تے جبر کردے ہوئے، ویلے کویلے بس نظریات نوں ہی اگے رکھنا ہوندا ہے۔ خیر ایہہ مت تے بہت بعدوں جا کے آئی اس ویلے تے بس اوہی سچ سی جو اسی تن تے من تے سجایا ہویا سی۔ میں جیلوں چھُٹن مگروں پبنہ پرت آیا تے اپنے بھراءفضل لوہانی نال گل مِتھی پئی ہُن میں صحافت دے مداناں وچ کم کراں گا۔ ایہہ دس دواں پئی میرا بھرا فضل لوہانی ڈھاکے دا سر کڈھواں صحافی سی۔

عامر:         کیہڑے اخبار نال سن اوہ؟

کمال:        مارننگ پوسٹ دا ایڈیٹر وی سی اوہ تے اوہدے مضامین ہور وی اخباراں راہیں چھپدے رہندے سن۔ نال نال اوہ ”بکس اینڈ بکس“ دے نام توں ترقی پسند کتاباں دی دکان وی چلاندا سی۔ شاعر وی واہوا چنگا سی۔ اوہدی سفارش تے 1955 وچ میں روزنامہ ”ملت“ وچ نوکر ہو گیا۔ ایہہ اخبار یوسف علی چوہدری میاں موہن دی ملکیت سی۔ یوسف علی چوہدری تقسیم دے بعدوں مشرقی پاکستان دی سیاست دا وڈا کھڈار سی۔ اوہنوں مشرقی پاکستان دا باتشاہ گر سدیا جاندا سی۔ واہوا سر کڈھواں مسلم لیگی لیڈر سی۔ ایہہ موہن میاں ای سی جیہدی وجہوں 1952 وچ نورالامین دے خلاف تحریک عدم اعتماد پیش کیتی گئی۔ ایہہ تحریک پڑھیاراں دے قتلام دے مگروں لیاندی گئی۔ خیر میں اخبار وچ نوکرہو گیا۔ اس ویلے اک ہور عظیم شاعر تے فلمی گانیاں دے لکھیک سکندر ابوظفر ہوری وی اوتھے ای نوکر سن۔ مینوں جوائنٹ ایڈیٹر دی نوکری ملی، تنخواہ 80 ٹکہ ہر مہینہ۔ ایہہ اس ویلے واہوا تگڑی رقم ہوندی سی۔ اخبار دے نال میں مشرقی پاکستان یوتھ لیگ نال وی کم کرن لگ پیا جیہڑی کھبے دی اک تنظیم سی۔ ستمبر 1957ءوچ نیشنل عوامی پارٹی دی نیہہ رکھی گئی۔ ڈھاکے صدر گھاٹ جیہڑا کنونشن ہویا، اوتھے رَلتی ہون دا وی مینوں اتفاق ہویا۔ خان عبدالغفار خان، جی ایم سید، عبدالصمد اچکزئی، عبدالمجید سندھی، محمود علی قصوری، میاں افتخارالدین، محمود الحق عثمانی، سی آر اسلم، میجر اسحاق محمد، افضل بنگش توں وکھ مغربی پاکستان توں جمہوریت پسنداں کھبے دے سوجھواناں دی اِک وڈی گنتری ایس کنونشن وچ رَلتی ہوئی۔ مغربی پاکستان توں ڈھاکے وَل چلاوا کرن لئی کھبے دے ایہناں سیاسی سوجھواناں ریل گڈی راہیں لہور توں کلکتہ دا سفر کیتا۔ کنونشن دے اخیرلے دیہاڑ مولانا بھاشانی نوں پارٹی دا صدر چُنیا گیا جدکہ جنرل سیکٹری محمود الحق عثمانی (مغربی پاکستان) نوں مِتھیا گیا۔ کنونشن دے بعدوں پلٹن مدان وچ اکٹھ متھیا گیا۔ اس ویلے پلٹن مدان اک وڈی جلسہ گاہ ہوندی سی۔ ہن تے اوہ وی مایا دی نظر ہو کے رہ گئی ہے تے اوتھے شاپنگ سنٹر بن گیا ہے۔ جلسہ گاہ وچ سارے سوجھوان ہتھاں وچ ہتھ دے کے چلدے ہوئے اپڑے۔ پِچھے لوکائی دا ٹھاٹھاں ماردا سمندر سی۔ جِداں اسی اساں جلسہ گاہ اپڑے، عوامی لیگیاں جلسے بھگدڑ مچانی چاہی پر ناکام رہے۔

عامر:         اس ویلے حسین شہید سہروردی پاکستان دے پردھان وزیر سن؟

کمال:        ہاں جی۔

عامر:         وزیراعلیٰ مشرقی پاکستان کون سی؟

کمال:        میرے خیال موجب ابوحسین سرکار۔ نہیں نہیں، عطاالرحمن خان۔

 

جاری جے

اعمانیول اقبال لہور دے نیں تے پنجابی ترجمہ وچ اک نوں سوہنا وادھا، وچار نویں سیوکاں نوں جی آیا نوں آکھدا ہے
 

 

 

 

 


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels